सम्पादकीय सुशासन

लागू हुने मिति: १ फेब्रुअरी २०२६

नियमनकारी निकाय: नेपाल आज सम्पादकीय बोर्ड

प्रस्तावना: हाम्रो विश्वासको अनुबन्ध (Our Covenant of Trust)

यो सम्पादकीय नीतिले नेपालआज डट कम (NepalAaja.com) मा प्रकाशित हुने सम्पूर्ण सामग्रीहरू (समाचार, विश्लेषण, विचार, मल्टिमिडिया र डाटा अनुसन्धान) लाई निर्देशित गर्दछ। यो हाम्रो न्युजरुमलाई मार्गदर्शन गर्ने नैतिक रूपरेखा हो र सत्यता, स्वतन्त्रता तथा जवाफदेहिताप्रतिको हाम्रो बाध्यकारी सार्वजनिक प्रतिबद्धता हो।

यो नीति 'नेपालको संविधान' (अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको हक, सूचनाको हक), प्रेस काउन्सिल नेपालद्वारा जारी गरिएको 'पत्रकार आचारसंहिता', र खोजमूलक पत्रकारिताका अन्तर्राष्ट्रिय उत्कृष्ट अभ्यासहरूसँग मेल खान्छ।

१. सम्पादकीय स्वतन्त्रता (फायरवाल)

नेपाल आज एक कडा "सम्पादकीय फायरवाल" (Editorial Firewall) अन्तर्गत सञ्चालन हुन्छ। सम्पूर्ण सम्पादकीय निर्णयहरू सम्पादकको अधिकार अन्तर्गत 'सम्पादकीय डेस्क' द्वारा मात्र गरिन्छन्।

• व्यावसायिक स्वतन्त्रता: सम्पादकीय निर्णयहरू विज्ञापनदाता, प्रायोजक, शेयरधनी वा दाताहरूबाट कहिल्यै प्रभावित हुँदैनन्। हामी व्यावसायिक स्वार्थ पूरा गर्नका लागि समाचारलाई तोडमोड गर्दैनौं।

• राजनीतिक तटस्थता: नेपाल आज कुनै पनि राजनीतिक दल, गुट वा सरकारी निकायको मुखपत्र होइन। हामी सबै शक्ति केन्द्रहरूलाई समान रूपमा निगरानी गर्छौं।

• लगानीकर्ताको हस्तक्षेप निषेध: ब्लु ब्रेन मिडिया प्रा. लि. ले प्लेटफर्मको स्वामित्व लिएता पनि, सञ्चालक समिति (Board of Directors) ले दैनिक समाचार छनोट वा खोजमूलक निष्कर्षहरूमा हस्तक्षेप गर्दैन।

२. प्रमाणीकरण र "प्रमाण-प्रथम" मापदण्ड

हामी 'प्रमाण-प्रथम पत्रकारिता' (Evidence-First Journalism) को अभ्यास गर्छौं। हामी प्रमाणित तथ्य र दाबीहरू बीच स्पष्ट भिन्नता राख्छौं।

• दस्तावेजी प्रमाणीकरण: सम्भव भएसम्म, रिपोर्टिङलाई प्राथमिक दस्तावेजहरू (लेखापरीक्षण प्रतिवेदन, अदालतका फैसला, सम्झौता, बजेट) मा आधारित बनाइन्छ।

• पुष्टि (Corroboration): अकाट्य दस्तावेजी प्रमाणले समर्थन नगरेसम्म, संवेदनशील दाबीहरूका लागि कम्तीमा दुई स्वतन्त्र स्रोतहरू आवश्यक पर्दछन्।

• आरोपको विभेदीकरण: हामी आरोप (कसैले गरेको दाबी), अभियोग (औपचारिक कानुनी दर्ता), र कसुर ठहर (न्यायिक फैसला) बीच सावधानीपूर्वक भेद गर्छौं। हामी 'निर्दोषिताको अनुमान' (Presumption of Innocence) को सम्मान गर्छौं।

नोट: सुनेका कुरा, हल्ला र अपुष्ट सामाजिक सञ्जालका गफहरूलाई समाचारको रूपमा प्रकाशित गरिँदैन।

३. सामग्री वर्गीकरण (कानुनी विभेद)

गलत व्याख्या र कानुनी दायित्वबाट बच्न, हामी सामग्रीलाई स्पष्ट रूपमा वर्गीकरण गर्छौं:

• समाचार: प्रमाणित प्रमाणमा आधारित तथ्यपरक रिपोर्टिङ।

• विश्लेषण: डाटा र विशेषज्ञतामा आधारित तथ्यहरूको व्याख्या।

• विचार/टिप्पणी: लेखक वा स्तम्भकारको विशिष्ट दृष्टिकोण। विचारहरूलाई अभिव्यक्तिको लागि फराकिलो दायरा दिइन्छ तर यसमा गाली बेइज्जतीपूर्ण तथ्यगत त्रुटिहरू हुनु हुँदैन।

• प्रायोजित सामग्री: स्पष्ट रूपमा लेबल गरिएको सशुल्क सामग्री।

४. गोप्य स्रोतहरूको प्रयोग

हामी स्वीकार गर्छौं कि नेपालको राजनीतिक र कर्मचारीतन्त्रको वातावरणमा, सत्य बोल्दा स्रोतहरूले प्रायः वास्तविक जोखिमहरू (सुरक्षा वा जीविकोपार्जनमा खतरा) सामना गर्छन्।

हामी निम्न अवस्थामा मात्र नाम गोप्य राख्छौं (Anonymity):

• सूचना अति महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक हितको विषय हो भने।

• सूचना खुला माध्यम (On-the-record) बाट प्राप्त गर्न सकिँदैन भने।

• स्रोतले स्पष्ट र प्रमाणित गर्न सकिने खतरा सामना गरिरहेको छ भने।

• सम्पादकलाई स्रोतको पहिचान थाहा छ भने। (हामी न्युजरुमलाई थाहा नभएको स्रोतको जानकारी प्रकाशित गर्दैनौं)।

जब गोप्य स्रोतहरू प्रयोग गरिन्छ, हामी पाठकलाई गोपनीयताको कारण खुलाउनेछौं (जस्तै: "मिडियासँग बोल्न अधिकृत नभएकाले अधिकारीले नाम नखुलाउन अनुरोध गरे")।

५. सच्याउने, स्पष्टीकरण र जवाफको अधिकार

हामी मानिस हौं, र हामीबाट गल्ती हुन सक्छ। जब गल्ती हुन्छ, हामी तिनलाई पारदर्शी रूपमा सच्याउँछौं।

• तथ्यगत त्रुटिहरू: यदि हामीले कुनै तथ्य गलत लेख्यौं (जस्तै: नाम, मिति वा तथ्याङ्क), हामी लेख अद्यावधिक गर्नेछौं र के परिवर्तन भयो र कहिले भयो भनेर तल 'भूलसुधार नोट' (Correction Note) राख्नेछौं।

• स्पष्टीकरण: यदि कुनै समाचार तथ्यगत रूपमा सही छ तर सन्दर्भ अपुग छ भने, हामी स्पष्टीकरण जारी गर्न सक्छौं।

• जवाफको अधिकार (Right of Reply): आलोचनात्मक रिपोर्टिङमा परेका व्यक्ति वा संस्थाहरूलाई जवाफ दिने उचित अवसर प्रदान गरिन्छ। यदि प्रकाशन पछि प्रतिक्रिया प्राप्त भयो भने, उनीहरूको पक्ष झल्काउन समाचार अद्यावधिक गरिनेछ।

हटाउने नीति (Unpublishing Policy): हामी लेखहरू केवल यसकारण "हटाउँदैनौं" (Unpublish) कि सम्बन्धित व्यक्तिलाई प्रचार मन परेन वा यसलाई लज्जास्पद मान्यो। अभिलेखहरू (Archives) सार्वजनिक रेकर्ड हुन्। हटाउनका लागि अनुरोधहरू केवल दुर्लभ कानुनी परिस्थितिहरू (जस्तै: अदालतको आदेश) वा गम्भीर पहिचान जोखिमको अवस्थामा मात्र स्वीकार गरिन्छ।

६. स्वार्थको द्वन्द्व (Conflict of Interest)

• वित्तीय खुलासा: पत्रकारहरूले ती कम्पनीहरूबारे रिपोर्ट गर्नु हुँदैन जसमा उनीहरू वा उनीहरूको नजिकको परिवारको शेयर वा वित्तीय हित छ।

• अलग रहने (Recusal): कर्मचारीहरूले नजिकका साथीहरू, आफन्तहरू वा आफू सम्बद्ध संस्थाहरू समावेश भएका समाचारहरूबाट आफूलाई अलग राख्नुपर्छ।

• उपहार र लाभहरू: नेपाल आजका कर्मचारीहरूले अनुकूल कभरेजको बदलामा नगद, उपहार वा सशुल्क भ्रमणहरू स्वीकार गर्दैनन्।

७. प्रायोजित सामग्री र विज्ञापन

विश्वास कायम राख्न, हामी "सम्पादकीय र विज्ञापन" (Church and State) लाई कडाइका साथ अलग गर्छौं।

• लेबलिङ: सबै सशुल्क सामग्रीलाई स्पष्ट रूपमा "प्रायोजित", "साझेदार सामग्री" वा "विज्ञापनमूलक सामग्री" (Advertorial) भनी ट्याग गरिन्छ।

• दृश्य भिन्नता: प्रायोजित सामग्रीलाई समाचारबाट अलग देखाउन विभिन्न फन्ट वा लेआउट सङ्केतहरू प्रयोग गरिन्छ।

• कुनै प्रभाव छैन: सम्पादकीय सामग्रीमा विज्ञापनदाताहरूको कुनै अधिकार हुँदैन। हामी "पैसाका लागि समाचार" (Pay-for-play) कभरेज गर्दैनौं।

८. कानुनी र नैतिक सावधानी (कवच)

• विचाराधीन मुद्दा (Sub Judice): हामी अदालतमा दर्ता भएका कागजात र सुनुवाइको आधारमा अदालती मुद्दाहरूको रिपोर्ट गर्छौं, तर निष्पक्ष सुनुवाइलाई प्रतिकूल असर पार्ने वा अदालतको अवहेलना हुने सामग्री प्रकाशित गर्नबाट बच्छौं।

• गोपनीयता र सार्वजनिक हित: हामी व्यक्तिको गोपनीयताको सम्मान गर्छौं। यद्यपि, सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्ति र अधिकारीहरूको हकमा 'सार्वजनिक हित' (अपराध पत्ता लगाउने, भ्रष्टाचार उजागर गर्ने वा सार्वजनिक सुरक्षाको रक्षा गर्ने) ले गोपनीयताको अधिकारलाई ओझेलमा पार्छ (Supersedes)।

• स्रोतको संरक्षण: गोप्य स्रोतहरू खुलाउन बाध्य पार्ने कुनै पनि प्रयासको हामी कानुनको पूर्ण हदसम्म प्रतिरोध गर्नेछौं।

९. गुनासो सुनुवाइ

यदि तपाइँलाई लाग्छ कि कुनै समाचारले यो नीतिको उल्लङ्घन गरेको छ भने, तपाइँ औपचारिक उजुरी दर्ता गर्न सक्नुहुन्छ।

• सम्पर्क: [email protected]

• विषय (Subject): सम्पादकीय गुनासो: [लेखको शीर्षक]

उजुरीहरू सम्पादकीय बोर्डद्वारा समीक्षा गरिन्छन्। आधारहीन कानुनी धम्कीहरू हाम्रो कानुनी सल्लाहकारलाई पठाइन्छ।

यो नीति नेपाल आजको सञ्चालनगत संविधान (Operational Constitution) को रूपमा काम गर्दछ।