भारतमा गैरआवासीय भारतीय (NRI) हरूको बैंक निक्षेप १२७ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेपछि भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) लाई विदेशी मुद्रा व्यवस्थापनमा थप क्षमता प्राप्त भएको छ। विदेशमा रहेका भारतीयहरूले भारतका बैंकहरूमा राखेको ठूलो रकमले देशको बाह्य वित्तीय स्थिति बलियो बनाउन र भारतीय रुपैयाँमाथिको दबाब कम गर्न सहयोग गर्ने देखिएको छ।
NRI निक्षेप भारतका लागि महत्वपूर्ण विदेशी मुद्रा स्रोत हो। विश्वभर रहेका भारतीयहरूको बचत भारतीय बैंकिङ प्रणालीमा भित्रिँदा बैंकहरूमा विदेशी मुद्राको उपलब्धता बढ्छ। यसले भारतको बाह्य वित्तीय आवश्यकतालाई व्यवस्थापन गर्न तथा विदेशी मुद्रा बजारमा सम्भावित दबाब सामना गर्न केन्द्रीय बैंकलाई थप आधार दिन्छ।
भारतीय रुपैयाँमाथि दबाब बढ्दा विदेशी मुद्रा बजारमा RBI को हस्तक्षेप आवश्यक पर्न सक्छ। ठूलो NRI निक्षेपले यस्तो अवस्थामा वित्तीय प्रणालीलाई थप लचिलो बनाउन सक्छ। यसले भारतको विदेशी मुद्रा व्यवस्थापन क्षमता र बाह्य क्षेत्रको स्थायित्वलाई समेत बलियो बनाउने सम्भावना छ।
भारतका लागि यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको विदेशमा रहेका भारतीय समुदायको अर्थतन्त्रसँगको निरन्तर सम्बन्ध हो। रेमिट्यान्स र NRI निक्षेपमार्फत विदेशमा कमाएको रकम भारतमा भित्रिँदा यसले देशको विदेशी मुद्रा आम्दानी र वित्तीय प्रणालीलाई सहयोग पुर्याउँछ।
तर NRI निक्षेप मात्रका आधारमा भारतीय रुपैयाँ दीर्घकालीन रूपमा बलियो हुन्छ भन्न सकिँदैन। रुपैयाँको मूल्यमा व्यापार घाटा, तेलको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य, पूँजी प्रवाह, अमेरिकी डलरको शक्ति र विश्वव्यापी वित्तीय अवस्थाजस्ता धेरै कारकको प्रभाव रहन्छ।
यसका बाबजुद १२७ अर्ब डलरको NRI निक्षेपले भारतको बाह्य वित्तीय क्षमतामा महत्वपूर्ण सुरक्षा तह थपेको छ। बढ्दो विदेशी मुद्रा स्रोतले RBI लाई बजार व्यवस्थापनमा थप विकल्प दिँदै भारतीय अर्थतन्त्रको बाह्य स्थायित्वलाई बलियो बनाउन सक्छ।
