विश्वव्यापी जनस्वास्थ्यको क्षेत्रमा भारतको भूमिका तीव्र रूपमा विस्तारित भइरहेको छ। हालै सार्वजनिक भएका विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिवेदनहरूका अनुसार नयाँ दिल्लीले आफ्ना आन्तरिक आवश्यकतालाई मात्र प्राथमिकता नदिएर अफ्रिकी महादेश र अन्य विकासशील मुलुकहरूका लागि सुलभ औषधि एवं खोप उपलब्ध गराउन अग्रणी भूमिका खेलिरहेको छ।
"From India to the Global South: Reimagining Universal Health Coverage" तथा "India's Pharmaceutical Support: A Lifeline for Africa's Vaccine Challenges" नामक प्रतिवेदनहरूलाई उद्धृत गर्दै विज्ञहरूले भारतलाई विश्व दक्षिण (Global South) को एक भरपर्दो साझेदारका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। कम लागतमा औषधि उत्पादन गर्ने र स्वास्थ्य पूर्वाधार सुदृढ गर्ने भारतको यो क्षमता नेपालका लागिसमेत अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिएको छ, किनकि नेपाली बजारमा आपूर्ति हुने अधिकांश औषधिहरू भारतीय उत्पादनमै निर्भर छन्। कोभिड-१९ महामारीको संकटपूर्ण समयमा भारतले नेपालसहितका छिमेकी देशहरूलाई खोप र स्वास्थ्य सामग्री उपलब्ध गराएर यसको पुष्टि गरिसकेको छ।
क्षेत्रीय परिदृश्यलाई हेर्दा अन्य देशहरूको रणनीति र अवस्था फरक देखिन्छ। स्वास्थ्य क्षेत्रमा व्यापक लगानी गरिरहेको चीनको अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग प्रायः व्यापारिक स्वार्थ र रणनीतिक उद्देश्यबाट प्रेरित हुने गरेको भन्दै आलोचना हुने गरेको छ। अर्कोतर्फ, छिमेकी मुलुक पाकिस्तान भने आफ्नै देशभित्रको स्वास्थ्य संकट, कमजोर अस्पताल पूर्वाधार र उच्च मातृ मृत्युदर जस्ता गम्भीर चुनौतीहरूसँग लडिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूले देखाएका छन्।
विकासशील राष्ट्रहरूको स्वास्थ्य आवश्यकतालाई निरन्तर सम्बोधन गर्ने भारतको यो कदमले दक्षिण एशियामा उसको मानवीय र सकारात्मक प्रभावलाई अझ बलियो बनाएको छ। आगामी दिनहरूमा औषधि सुरक्षा, प्राविधिक सहकार्य र जनस्वास्थ्यको क्षेत्रमा साझेदार मुलुकहरूका लागि भारतको यो विस्तारित क्षमता थप फलदायी हुने देखिन्छ।
