काठमाडौं — अफगानिस्तानको पूर्वी क्षेत्रमा पाकिस्तानी सेनाले गरेको हवाई आक्रमणपछि पाकिस्तान–अफगानिस्तान सम्बन्ध थप तनावपूर्ण बनेको छ। पाकिस्तानले आक्रमणलाई सीमा क्षेत्रमा सक्रिय सशस्त्र समूहविरुद्धको कारबाहीका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ भने अफगान पक्षले आफ्ना भूभागमा गरिएको सैन्य कारबाहीको विरोध गर्दै नागरिक हताहती भएको जनाएको छ।
सेप्टेम्बर २१ मा पाकिस्तानले अफगानिस्तानका पक्तिका र कुनार प्रान्तमा हवाई आक्रमण गरेको थियो। पाकिस्तानी अधिकारीहरूका अनुसार कारबाहीमा २८ जना लडाकु मारिएका थिए। तर अफगान तालिबान अधिकारीहरू तथा संयुक्त राष्ट्रसंघीय स्रोतका अनुसार आक्रमणमा एक पुरुष, एक महिला र एक बालिकासहित कम्तीमा तीन सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो।
पाकिस्तानले आफ्नो कारबाहीलाई पछिल्ला आतङ्कवादी हमलाको प्रतिक्रियाका रूपमा व्याख्या गरेको छ। विशेषगरी पाकिस्तानको कोहाटमा भएको घातक आक्रमणपछि इस्लामाबादले अफगान भूभागमा रहेका सशस्त्र समूहका आश्रयस्थलविरुद्ध कारबाही आवश्यक भएको दाबी गरेको छ। कोहाटको घटनामा कम्तीमा २१ जनाको मृत्यु भएको र १०० भन्दा बढी घाइते भएको एपीले जनाएको छ।
तर सुरक्षा चुनौती र नागरिक सुरक्षाबीचको सीमा नै अहिलेको विवादको मुख्य विषय बनेको छ। कूटनीतिक तथा सुरक्षा कारण देखाउँदै अर्को देशको भूभागमा सैन्य कारबाही गर्दा नागरिकलाई क्षति पुग्ने अवस्था सिर्जना हुनु क्षेत्रीय स्थायित्वका लागि गम्भीर चुनौती हो।
क्हामा प्रेसको विश्लेषणले पाकिस्तानको पछिल्लो सुरक्षा नीतिको मानवीय प्रभावलाई अफगान शरणार्थी, विद्यार्थी, पत्रकार तथा सर्वसाधारणमाथिको दबाबसँग जोडेको छ। उक्त विश्लेषणले राष्ट्रिय सुरक्षाका नाममा सैन्य कारबाही गरिए पनि नागरिक र सशस्त्र समूहबीच स्पष्ट भेद कायम गर्नुपर्ने प्रश्न उठाएको छ।
यस वर्ष पाकिस्तान र अफगानिस्तानबीच सीमा क्षेत्रमा हिंसा तथा पारस्परिक आरोप–प्रत्यारोप बढ्दै आएको छ। इस्लामाबादले अफगान भूमिबाट तेहरिक–ए–तालिबान पाकिस्तान (TTP) लगायतका समूहले पाकिस्तानमा आक्रमण गरिरहेको आरोप लगाउँदै आएको छ। काबुलले भने त्यस्ता आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार यसअघि पनि पाकिस्तानी सैन्य कारबाहीका कारण अफगान नागरिकको मृत्यु तथा घाइते हुने घटना अभिलेख गरिएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानवअधिकार कार्यालयले मार्चमा सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार सन् २०२५ मा पाकिस्तानी सैन्य बलका कारण अफगानिस्तानमा ८७ नागरिकको मृत्यु र ५१८ जना घाइते भएको उल्लेख गरेको थियो।
पछिल्लो घटनाले अफगानिस्तानको सार्वभौमिकता, सीमा सुरक्षाको अधिकार र आतंकवादविरुद्धको कारबाहीबीचको जटिल सम्बन्धलाई फेरि सतहमा ल्याएको छ। पाकिस्तानका लागि आफ्नै भूमिमा हुने सशस्त्र हिंसा रोक्नु प्रमुख सुरक्षा चुनौती भए पनि अफगान भूभागमा हुने सैन्य कारबाहीले नागरिक क्षति बढाएमा त्यसले द्विपक्षीय तनाव थप गहिरो बनाउने जोखिम रहन्छ।
दक्षिण एसियामा पाकिस्तान–अफगानिस्तान तनावको प्रभाव दुई देशको सीमाभन्दा बाहिर पनि पर्न सक्छ। सीमा क्षेत्रमा निरन्तर सैन्य तनाव, शरणार्थी समस्या र आतङ्कवादविरुद्धको अभियानले क्षेत्रीय सुरक्षा, व्यापार तथा मानवीय आवागमनलाई प्रभावित गर्न सक्ने भएकाले दीर्घकालीन समाधानका लागि सुरक्षा कारबाहीसँगै कूटनीतिक संवाद र नागरिक संरक्षणलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ।
