काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह आगामी मंसिर ६ देखि ८ गते (नोभेम्बर २२ देखि २४) सम्म छिमेकी मित्रराष्ट्र भारतको पहिलो औपचारिक द्विपक्षीय भ्रमणमा जाँदै हुनुहुन्छ। सरकारनिकट स्रोतका अनुसार नेपालको विशेष पहल र भारत सरकारसँगको घनिष्ठ समन्वयमा दुई देशबीचको मित्रता र सहकार्यलाई थप उचाइमा पुर्‍याउने उद्देश्यका साथ भ्रमणको कार्यतालिका तय गरिएको हो।

यसअघि नेपालका परराष्ट्र सचिव अमृतबहादुर राईको निमन्त्रणामा भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिस्रीले नोभेम्बर ४ र ५ मा काठमाडौँको भ्रमण गर्नुभएको थियो। उक्त भ्रमणका क्रममा मिस्रीले सचिव राईसँग प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्ता गर्नुका साथै परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेसँग भेटवार्ता गर्नुभएको थियो भने प्रधानमन्त्री शाहसँग शिष्टाचार भेट गरी भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको औपचारिक निमन्त्रणा हस्तान्तरण गर्नुभएको थियो। भारतको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालले प्रधानमन्त्री शाहको प्रस्तावित भ्रमणमा द्विपक्षीय सम्बन्धका सम्पूर्ण आयाममा छलफल हुने बताउँदै नेपाल–भारत साझेदारीलाई विशेष र व्यापक भनी प्रशंसा गर्नुभएको छ। उहाँले भन्नुभएको छ, “हामीले नेपालका प्रधानमन्त्रीलाई भारत भ्रमणको निमन्त्रणा पठाएका छौँ र भ्रमणका विषयमा दुवै पक्षबीच छलफल जारी छ।” जैसवालले थप्नुभएको छ, “नेपालसँगको हाम्रो द्विपक्षीय सम्बन्धका सम्पूर्ण पक्षमा छलफल हुनेछ, यो एक व्यापक तथा अत्यन्त विशेष साझेदारी हो र आपसी हितका सबै विषयमा वार्ता हुनेछ।”

जलविद्युत्, कनेक्टिभिटी र आर्थिक साझेदारीमा जोड

नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार तथा प्रमुख विकास साझेदारका रूपमा रहेको भारतसँग नेपालको खुला सिमानाका साथै गहिरो ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, आर्थिक र जनस्तरको सम्बन्ध रहेको छ। नयाँ दिल्लीमा हुने उच्चस्तरीय वार्तामा नेपालमा भारतीय लगानीका जलविद्युत् आयोजनाहरूको सहजीकरण तथा विस्तार, अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार, प्रसारण लाइन निर्माण र पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय आयोजनाको प्रगतिबारे महत्त्वपूर्ण छलफल हुने जनाइएको छ। साथै, नेपालका अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि थप हवाई प्रवेश मार्ग, व्यापार तथा पारवहन व्यवस्थामा सुधार र भारतको सहयोगमा सञ्चालित पूर्वाधार आयोजनाहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा समेत दुवै देशले सहकार्य अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।

विपद् राहत समन्वय र रचनात्मक कूटनीतिक संवाद

बाढी विपद् व्यवस्थापन तथा पुनर्निर्माण सहकार्य भ्रमणको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष रहेको छ। भोटेकोशी बाढीका बेला भारतले प्रदान गरेको सहयोगको पृष्ठभूमिमा माथिल्लो तटीय मुलुक नेपाल र भारतबीच बाढी नियन्त्रण तथा राहत समन्वयलाई साझा प्राथमिकताका रूपमा अघि बढाइनेछ। भदौ १० (अगस्ट २६) मा भोटेकोशी–रसुवा करिडोरमा आएको विनाशकारी बाढीपछिको पुनर्निर्माण र पुनःस्थापनाका लागि नेपालले भारतसँग सहुलियतपूर्ण ऋण र अनुदान गरी करिब २ अर्ब अमेरिकी डलर सहयोगको अपेक्षा राखेको छ। आर्थिक तथा विकास साझेदारीसँगै कालापानी, लिम्पियाधुरा र सुस्तालगायतका सीमा विषयमा समेत आपसी विश्वास र कूटनीतिक संवादमार्फत समाधान खोज्ने दिशामा सकारात्मक छलफल हुने जनाइएको छ।

काठमाडौँको सञ्चार तथा कूटनीतिक वृत्तमा समेत यस भ्रमणलाई नेपाल–भारत सम्बन्धमा नयाँ आयाम थप्ने महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा हेरिएको छ। दुवै देशका अधिकारीहरूले भ्रमणको विस्तृत कार्यतालिका र आधिकारिक प्रतिनिधिमण्डललाई अन्तिम रूप दिन समन्वय जारी राखेका छन्।