नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) को भारतको औपचारिक राजकीय भ्रमणका क्रममा नयाँ दिल्लीस्थित राष्ट्रपति भवनमा भव्य राजकीय सम्मानका साथ ‘गार्ड अफ अनर’ प्रदान गरिने भएको छ। काठमाडौँस्थित त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा प्रस्थानका क्रममा परम्परागत औपचारिक बिदाइ तथा सलामी कार्यक्रम नलिए पनि नयाँ दिल्लीमा भने भारत सरकारको उच्च कूटनीतिक प्रोटोकलअनुसार उनलाई विशेष राजकीय सलामी दिइनेछ।

भारतमा उच्चपदस्थ विदेशी राष्ट्रप्रमुख तथा सरकारप्रमुखहरूको स्वागतका लागि प्रदान गरिने यो औपचारिक ‘गार्ड अफ अनर’ मा भारतीय सशस्त्र बलका तीनवटै अङ्ग— स्थल सेना, जल सेना र वायु सेना (त्रि-सेवा) को संयुक्त टुकडी सहभागी हुने परम्परा रहेको छ। विशेष गरी, राष्ट्रपति भवनको औपचारिक सुरक्षा र सलामी व्यवस्थामा भारतीय स्थल सेनाको ऐतिहासिक ‘गोर्खा रेजिमेन्ट’ का एकाइहरूको सक्रिय सहभागिता रहने भएकाले प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणमा यसले विशेष भावनात्मक र कूटनीतिक अर्थ बोकेको छ।

नेपाल र भारतबीचको बहुआयामिक सम्बन्धमा भारतीय सेनाको गोर्खा रेजिमेन्ट एक महत्त्वपूर्ण र ऐतिहासिक सेतुका रूपमा रहँदै आएको छ। सन् १९४७ मा भारत स्वतन्त्र भएपछि नेपाल, भारत र बेलायतबीच सम्पन्न त्रिपक्षीय सम्झौताअनुसार तत्कालीन ब्रिटिश-भारतीय सेनामा रहेका गोर्खा रेजिमेन्टहरू भारत र बेलायतबीच विभाजन भएका थिए। सोही सम्झौतापछि ६ वटा गोर्खा रेजिमेन्ट भारतमा समाहित भए भने पछि ११औँ गोर्खा राइफल्स स्थापना भई हाल भारतीय सेनामा ७ वटा गोर्खा रेजिमेन्टका करिब तीन दर्जनभन्दा बढी बटालियनहरू कार्यरत छन्।

सन् १९४७ को सम्झौताले नेपाली नागरिकहरूलाई आफ्नो राष्ट्रियता कायम राख्दै भारतीय सेनामा भर्ती हुने, भारतीय सैनिकसरह नै तलब, भत्ता, स्वास्थ्य उपचार र निवृत्तिभरण (पेन्सन) प्राप्त गर्ने तथा अवकाशपछि नेपालमै सम्मानजनक जीवनयापन गर्ने सुनिश्चितता प्रदान गरेको छ। हाल भारतीय सेनामा दशौँ हजार नेपाली गोर्खा सैनिकहरू सेवारत छन् भने नेपालका विभिन्न जिल्लामा करिब ९० हजारभन्दा बढी भारतीय भूपू सैनिक तथा आश्रित परिवारहरू रहेका छन्।

यसैगरी, नेपाल र भारतका सेनाबीच सन् १९७२ देखि निरन्तर चल्दै आएको एकअर्काको देशका प्रधानसेनापतिलाई ‘मानार्थ महारथी’ को दर्जा प्रदान गर्ने अनौठो र आत्मीय परम्पराले पनि दुई देशको सैन्य सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ। भारतीय सेनाले भूपू गोर्खा सैनिकहरूको कल्याणका लागि नेपालका ग्रामीण भेगमा खानेपानी, साना जलविद्युत्, स्वास्थ्य शिविर र शैक्षिक पूर्वाधार निर्माणमा समेत निरन्तर सहयोग पुर्‍याउँदै आएको छ।

प्रधानमन्त्री बनेपछिको आफ्नो पहिलो औपचारिक द्विपक्षीय विदेश भ्रमणका रूपमा नयाँ दिल्ली पुगेका प्रधानमन्त्री शाहले राष्ट्रपति भवनमा त्रि-सेवा र गोर्खा रेजिमेन्ट सम्मिलित गार्ड अफ अनर ग्रहण गरेपछि राजघाटस्थित महात्मा गान्धीको समाधिस्थलमा माल्यार्पण गर्ने कार्यक्रम छ। त्यसपश्चात् हैदराबाद हाउसमा भारतीय समकक्षी नरेन्द्र मोदीसँग द्विपक्षीय वार्ता तथा विभिन्न महत्त्वपूर्ण सम्झौताहरूमा हस्ताक्षर हुनेछ। राजनीतिक र कूटनीतिक संवादसँगै गोर्खा सैनिकहरूको वीरता, इतिहास र जनस्तरको अटुट सम्बन्धले प्रधानमन्त्री शाहको यो भ्रमणलाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ।