बेइजिङ। चीनको सिनजियाङ क्षेत्रमा उइघुर समुदायमाथि भइरहेको व्यवहारबारे अन्तर्राष्ट्रिय चासो पुनः बढेको छ। १४ वर्षको उमेरमा पक्राउ परेकी उइघुर युवती राहिले ओमरको २३ वर्षको उमेरमा कारागारभित्र मृत्यु भएको खबर सार्वजनिक भएपछि मानवअधिकार संस्थाहरूले चिनियाँ सरकारसँग घटनाको स्पष्ट विवरण माग गरेका छन्।
बिटर विन्टरमा नोभेम्बर १२ मा प्रकाशित विवरणअनुसार राहिले ओमरलाई सन् २०१७ मा उनका अभिभावक पक्राउ परेपछि चिनियाँ सुरक्षा निकायले नियन्त्रणमा लिएको थियो। उनी सिनजियाङको काश्गर क्षेत्रस्थित कोनाशेहर काउन्टीकी बासिन्दा थिइन्।
सन् २०२२ मा सार्वजनिक भएको सिनजियाङ प्रहरी अभिलेखमा उनको तस्बिरसमेत भेटिएको थियो। उक्त अभिलेखमा रहेका हजारौँ तस्बिरमध्ये उनी सबैभन्दा कम उमेरमा पक्राउ परेकी किशोरीमध्ये एकका रूपमा पहिचान भएकी थिइन्।
प्राप्त विवरणअनुसार उनलाई सुरुमा सन् २०१७ देखि २०१९ सम्म कोनाशेहरस्थित तथाकथित प्रशिक्षण केन्द्रमा राखिएको थियो। त्यसपछि अर्को हिरासत केन्द्रमा स्थानान्तरण गरिएको र सन् २०२१ मा १२ वर्षको जेल सजाय सुनाइएको उल्लेख छ।
चिनियाँ अधिकारीहरूले उनीमाथि सामाजिक व्यवस्था भङ्ग गर्ने गतिविधिमा संलग्न भएको आरोप लगाएका थिए। तर उनको मुद्दामा निष्पक्ष सुनुवाइ, कानुनी प्रतिनिधित्व तथा औपचारिक अभियोगसम्बन्धी पर्याप्त विवरण सार्वजनिक नभएको मानवअधिकार संस्थाहरूले बताएका छन्।
रेडियो फ्री एसियाले नोभेम्बर ६ मा प्रकाशित गरेको रिपोर्टमा २३ वर्षीया राहिलेको कारागारभित्र मृत्यु भएको उल्लेख गरेको थियो। स्थानीय अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै उनको मृत्यु करिब एक महिनाअघि भएको र सम्भावित कारण हृदयसम्बन्धी समस्या हुन सक्ने बताइएको थियो।
तर मृत्युको वास्तविक कारण, उपचारको अवस्था र कारागारमा उनको स्वास्थ्यसम्बन्धी विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।
ह्युमन राइट्स वाचले नोभेम्बर ११ मा प्रकाशित आफ्नो छुट्टै विवरणमा राहिलेको मृत्युको खबर स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न नसकेको स्पष्ट पारेको छ। संस्थाले घटनाबारे गम्भीर प्रश्न उठाउँदै चीन सरकारलाई उनको मृत्युको वास्तविक कारण सार्वजनिक गर्न आग्रह गरेको छ।
सन् २०१७ र २०१८ मा सिनजियाङ क्षेत्रमा ठूलो सङ्ख्यामा उइघुर नागरिक पक्राउ परेको विषय अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार बहसको प्रमुख मुद्दा रहँदै आएको छ। चीन सरकारले आफ्नो नीतिलाई आतंकवादविरोधी अभियान, सुरक्षा र व्यावसायिक तालिमसँग सम्बन्धित कार्यक्रमका रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ भने पश्चिमी मुलुक तथा मानवअधिकार संस्थाहरूले मनपरी हिरासत, धार्मिक स्वतन्त्रतामाथिको प्रतिबन्ध र मानवअधिकार उल्लङ्घनका आरोप लगाउँदै आएका छन्।
राहिले ओमरको मृत्युको खबरले विशेषगरी बाल्यकालमै पक्राउ परेका उइघुर नागरिकहरूको अवस्था, कारागारमा स्वास्थ्य सेवाको उपलब्धता र न्यायिक पारदर्शितासम्बन्धी प्रश्नलाई फेरि अन्तर्राष्ट्रिय बहसमा ल्याएको छ।
मानवअधिकार संस्थाहरूले चीनलाई उनको मृत्युको कारण, हिरासतको अवस्था र मुद्दासम्बन्धी अभिलेख सार्वजनिक गर्न तथा सिनजियाङका कारागारमा रहेका अन्य बन्दीहरूको अवस्थाबारे पारदर्शिता कायम गर्न आग्रह गरेका छन्।