बंगलादेशको ‘जमात ट्र्याप’: निर्वाचनमार्फत पुनःप्रवेश गर्दै राजनीतिक इस्लाम

बंगलादेशमा पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रमहरूले देश क्रमशः नयाँ किसिमको जोखिमतर्फ उन्मुख हुँदै गएको संकेत दिएका छन्—जहाँ राजनीतिक इस्लाम लोकतान्त्रिक प्रक्रियामार्फत पुनः सशक्त बन्दै गएको देखिन्छ। लामो समयदेखि हाशियामा रहेको जमात–ए–इस्लामीसँग सम्बन्धित विचारधाराहरू अब पुनः सार्वजनिक राजनीतिमा प्रवेश गर्न थालेका छन्, जसले देशको धर्मनिरपेक्ष परम्परा र अल्पसंख्यक सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, पूर्वप्रधानमन्त्री शेख हसिनाको पतनपछि सिर्जित राजनीतिक रिक्तताले इस्लामी शक्तिहरूलाई नयाँ अवसर प्रदान गरेको छ। युवाहरूको एक हिस्सा पुनः परम्परागत इस्लामी दलतर्फ आकर्षित हुँदै गएको देखिन्छ, जसले पुराना धर्मनिरपेक्ष र मध्यमार्गी दलहरूलाई कमजोर बनाउँदै लगेको छ। यसलाई कतिपयले “बंगलादेशको पाकिस्तानिकरणको प्रारम्भिक चरण” का रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

यसैबीच जमात समर्थित नेताहरूले सार्वजनिक रूपमा महिलाको नेतृत्व अस्वीकार गर्ने अभिव्यक्ति दिएका छन्। धार्मिक र “जैविक” कारण देखाउँदै महिलाले पार्टी वा सरकारको नेतृत्व गर्न नसक्ने दाबीले बंगलादेशको संविधानमा उल्लेखित लैंगिक समानताको मूल्यलाई प्रत्यक्ष चुनौती दिएको छ। मानवअधिकार समूहहरूले यसलाई लोकतान्त्रिक मूल्यहरूमाथिको खुला आक्रमण भनेका छन्।

निर्वाचन वातावरण पनि क्रमशः असुरक्षित बन्दै गएको छ। विभिन्न क्षेत्रमा उम्मेदवार र सुरक्षा अधिकारीमाथि आक्रमणका घटनाहरू बढ्दै गएका छन्। राजनीतिक हिंसाको पुनरागमनले बंगलादेशमा स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचन सम्भव छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठेको छ। विशेषगरी हिन्दु, बौद्ध र इसाई समुदाय बसोबास गर्ने क्षेत्रमा सुरक्षा चिन्ता बढ्दै गएको छ।

अल्पसंख्यक समुदायका नेताहरूले धार्मिक आक्रमण, धम्की र सामाजिक बहिष्कारका घटनाहरू बढ्दै गएको भन्दै सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार संस्थाहरूले पनि निर्वाचन अवधिमा अल्पसंख्यक समुदायको सुरक्षाका लागि विशेष उपाय अपनाउन आग्रह गरेका छन्।

पश्चिमी कूटनीतिक वृत्तमा समेत बंगलादेशप्रतिको नीति आलोचनाको विषय बनेको छ। कतिपय विश्लेषकहरूका अनुसार, पश्चिमी शक्तिहरू लोकतन्त्रको नाममा इस्लामी दलहरूसँग संवाद बढाइरहेका छन्, जसले दीर्घकालमा कट्टरपन्थी शक्तिलाई वैधता दिने जोखिम पैदा गरेको छ। यसलाई अफगानिस्तानपछिको अर्को रणनीतिक भूलको रूपमा हेरिएको छ।

विश्लेषकहरूको निष्कर्षमा, बंगलादेश अहिले एउटा निर्णायक मोडमा उभिएको छ। यदि जमात–प्रेरित राजनीतिक इस्लामले निर्वाचनमार्फत स्थायी स्थान बनायो भने, देश पाकिस्तानजस्तै धार्मिक–राजनीतिक हाइब्रिड मोडेलतर्फ धकेलिने सम्भावना प्रबल छ। यसले केवल बंगलादेशको आन्तरिक राजनीति होइन, दक्षिण एसियाको सम्पूर्ण स्थिरतामा दीर्घकालीन असर पार्न सक्नेछ।