काठमाडौं। चीनले अफ्रिकाको समुद्री क्षेत्रमा डिजिटल पूर्वाधार र प्रविधिमार्फत आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेको छ। समुद्री सञ्जालसँग जोडिएका डिजिटल प्रणालीमा चिनियाँ कम्पनीहरूको बढ्दो उपस्थितिले अफ्रिकाको व्यापारिक पूर्वाधारसँगै क्षेत्रीय रणनीतिक प्रभावबारे पनि नयाँ बहस सुरु भएको छ।
अफ्रिकाका विभिन्न देशले आफ्नो समुद्री व्यापार, बन्दरगाह र आपूर्ति सञ्जाललाई आधुनिक बनाउन डिजिटल प्रविधिको प्रयोग बढाइरहेका छन्। यस क्रममा चीनका प्रविधि तथा पूर्वाधार कम्पनीहरूले डिजिटल प्रणाली, सञ्चार सञ्जाल र समुद्री पूर्वाधारसँग सम्बन्धित परियोजनामा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरिरहेका छन्।
समुद्री व्यापार अफ्रिकी अर्थतन्त्रका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। महादेशको ठूलो हिस्सा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार समुद्री मार्ग तथा बन्दरगाहमार्फत हुने भएकाले बन्दरगाहदेखि मालसामानको आवागमनसम्म डिजिटल प्रणालीको भूमिका बढ्दै गएको छ।
यही क्षेत्रमा चीनको प्रविधिगत उपस्थितिले आर्थिक सहकार्यभन्दा फराकिलो रणनीतिक अर्थ राख्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। डिजिटल पूर्वाधारमा लामो समयसम्म निर्भरता कायम हुँदा सम्बन्धित देशहरूको महत्वपूर्ण समुद्री तथा व्यापारिक डेटा, सञ्चार प्रणाली र पूर्वाधार सञ्चालनमा बाह्य प्रभाव बढ्न सक्ने जोखिम देखिन्छ।
चीनले पछिल्ला वर्षहरूमा अफ्रिकामा सडक, रेल, ऊर्जा, बन्दरगाह तथा डिजिटल पूर्वाधारमा ठूलो लगानी गर्दै आएको छ। समुद्री क्षेत्रमा डिजिटल प्रविधिको विस्तारलाई यही व्यापक आर्थिक तथा पूर्वाधार साझेदारीको अर्को चरणका रूपमा हेर्न सकिन्छ।
विशेषगरी बन्दरगाह र समुद्री आपूर्ति सञ्जालमा डिजिटल प्रणालीको प्रयोग बढेसँगै डेटा र प्रविधि नियन्त्रणको विषय महत्वपूर्ण बनेको छ। कुनै देशको महत्वपूर्ण पूर्वाधारमा बाह्य प्रविधि प्रदायकको दीर्घकालीन निर्भरता बढ्दा राष्ट्रिय सुरक्षा र रणनीतिक स्वायत्ततासम्बन्धी प्रश्न उठ्न सक्छ।
अफ्रिकी देशहरूका लागि चिनियाँ लगानीले पूर्वाधार विकास र प्रविधि हस्तान्तरणको अवसर पनि उपलब्ध गराएको छ। तर यस्ता परियोजनामा पारदर्शिता, डेटा सुरक्षा र दीर्घकालीन रणनीतिक निर्भरताको मूल्यांकन आवश्यक हुने देखिन्छ।
यस परिप्रेक्ष्यमा भारतको बढ्दो डिजिटल तथा समुद्री कूटनीतिसँग पनि तुलना गर्न सकिन्छ। भारतले डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार र हिन्द-प्रशान्त क्षेत्रमा साझेदारी विस्तार गरिरहेका बेला चीनले अफ्रिकासहित विभिन्न क्षेत्रमा डिजिटल तथा समुद्री पूर्वाधारमार्फत आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेको छ।
अफ्रिकाको समुद्री डिजिटल सञ्जालमा चीनको बढ्दो उपस्थितिले आगामी दिनमा हिन्द महासागर तथा व्यापक हिन्द-प्रशान्त क्षेत्रमा रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको नयाँ आयाम थप्न सक्ने सम्भावना छ। समुद्री व्यापार, डिजिटल प्रविधि र डेटा पूर्वाधार अब आर्थिक विषय मात्र नरही राष्ट्रिय सुरक्षा र भूराजनीतिक प्रभावसँग जोडिन थालेका छन्।
त्यसैले अफ्रिकामा चीनको डिजिटल समुद्री विस्तारलाई केवल विकास सहयोगका रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा पूर्वाधार, प्रविधि, डेटा र रणनीतिक प्रभावबीचको सम्बन्धका रूपमा मूल्यांकन गर्नुपर्ने आवश्यकता बढेको छ। आगामी दिनमा अफ्रिकी देशहरूले चीनसँगको प्रविधि सहकार्यलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छन् भन्ने विषय उनीहरूको डिजिटल तथा रणनीतिक स्वायत्तताका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ।
