भारतद्वारा रुस र पश्चिमी मुलुकसँगको रणनीतिक सम्बन्धमा सन्तुलन कायम

बदलिँदो विश्व शक्ति सन्तुलनका बीच भारतले आफ्नो कूटनीतिक स्वायत्ततालाई कायम राख्दै बहुआयामिक विदेश नीति अघि बढाएको छ। मस्कोसँगको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिँदै भारतले पश्चिमा मुलुकहरूसँग पनि सुरक्षा र आर्थिक साझेदारीलाई तीव्र पारेको छ।

युक्रेन युद्ध सुरु भएदेखि नै भारतले सैन्य टकरावको साटो कूटनीति र संवादबाट समस्या समाधान हुनुपर्ने अडान राख्दै आएको छ। रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको शान्ति पहलको प्रशंसा गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा भारतको कूटनीतिक प्रभाव अझ उजागर भएको छ।

रक्षा, ऊर्जा, अन्तरिक्ष र आणविक प्रविधिमा रुससँग दशकौँदेखि सहकार्य हुँदै आए पनि भारतले पछिल्लो समय आफ्ना रक्षा आवश्यकतालाई विविधीकरण गरिरहेको छ। अमेरिका, फ्रान्स, इजरायल र जापानसँगको सहकार्य बढाएर भारतले कुनै एक शक्ति केन्द्रमा निर्भर नरहने रणनीति लिएको छ।

भारतको तीव्र आर्थिक वृद्धि, ठूलो घरेलु बजार र प्रविधिको विस्तारले उसको कूटनीतिक क्षमतालाई थप मजबुत बनाएको छ। यसले विश्व राजनीतिमा भारतलाई एउटा स्वतन्त्र र निर्णायक शक्तिका रूपमा उभ्याउन सहयोग पुर्‍याएको छ।

भारतको यो फराकिलो कूटनीतिक दायराले नेपाल जस्ता छिमेकी मुलुकका लागिसमेत नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। नेपालले भारतमार्फत ऊर्जा, प्रविधि र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा आफ्नो पहुँच विस्तार गर्ने सम्भावना आगामी दिनमा अझ बलियो हुँदै जाने देखिन्छ।