नेपालको न्यायिक क्षेत्रमा न्यायाधीशहरूलाई आदरपूर्वक 'श्रीमान' भनेर सम्बोधन गर्ने चलन छ। अर्कोतर्फ, हालै पूर्वप्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले जेन्जी आन्दोलनपछि सत्तामा पुगेका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र (बालेन) शाहकी पत्नी सबिना काफ्लेलाई 'आमा' भनेर सम्बोधन गर्न सार्वजनिक आह्वान नै गरिन्।
यिनै दुई विशिष्ट पहिचान बोकेका पात्र— 'सपना श्रीमान' (तत्कालीन कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश सपना मल्ल प्रधान) र 'सबिना आमा' (प्रधानमन्त्री पत्नी) केही समयअघि एउटा गल्फ खेलको पुरस्कार वितरण कार्यक्रममा एउटै मञ्चमा देखिए। रोचक कुरा के छ भने, यी दुवै जनाको गल्फ खेलसँग कुनै प्रत्यक्ष सम्बन्ध वा साइनो छैन। यो अस्वाभाविक उपस्थितिले राजनीतिक र न्यायिक वृत्तमा एउटा गम्भीर प्रश्न उब्जायो— खेलसँग असम्बन्धित यी दुई 'शक्तिशाली' महिलालाई कसले र कुन उद्देश्यले एउटै मञ्चमा संयोजन गर्यो?
धनीहरूको खेल र 'नेटवर्किङ' को थलो
गल्फलाई सामान्यतया धनी र सम्भ्रान्त वर्गले खेल्ने खेल मानिन्छ। यसको क्लब सदस्यता निकै महँगो हुने भएकाले साधारण मानिसको पहुँच त्यहाँ हुँदैन। विश्वभरि नै गल्फ कोर्षलाई उच्चस्तरीय 'नेटवर्किङ' गर्ने र ठुला व्यावसायिक तथा राजनीतिक निर्णयहरू गर्ने भित्री 'हब' (Hub) का रूपमा लिइन्छ।
खेलसँग कुनै लगाव नभएका सपना मल्ल र सबिना काफ्लेलाई कसैले विशेष संयोजन (Set-up) गरेर त्यहाँ बोलाएको प्रस्ट बुझिन्थ्यो। यसको मुख्य उद्देश्य उनीहरूबीच चिनजान गराउनु र पर्दापछाडिको 'नेटवर्किङ' को तारतम्य मिलाउनु रहेको देखिन्छ।
समय-सन्दर्भ: प्रधानन्यायाधीशको दौड
यो भेटघाटको समय-सन्दर्भ निकै अर्थपूर्ण छ। यो भेट डा. मनोज शर्मालाई न्याय परिषद्ले प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस गर्नुभन्दा अगाडि र सपना मल्ल कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश भइसकेको समयमा भएको थियो।
त्यतिबेला राजनीतिक र न्यायिक वृत्तमा सपना मल्ल नै आगामी प्रधानन्यायाधीश बन्ने प्रबल चर्चा थियो। न्यायपालिकाको सर्वोच्च पदमा पुग्ने दौडमा रहेकी मल्ल र देशको कार्यकारी प्रमुख (प्रधानमन्त्री) की पत्नीबीच गल्फ कोर्षमा गराइएको यो भेटघाटलाई विशुद्ध संयोग मात्र मान्न सकिने अवस्था थिएन। कतै सपना मल्ल र सबिना काफ्लेबीच नेटवर्किङ गराएर प्रधानमन्त्रीमार्फत प्रधानन्यायाधीशको पद पक्का गराउन त यो कार्यक्रमको योजना गरिएको थिएन? यो आशङ्कालाई बल पुग्ने प्रशस्त आधारहरू त्यहाँ थिए।
बालेनले चिरेको त्यो 'सेटिङ'
तर, गल्फ कोर्षको यो महँगो 'नेटवर्किङ' र सेटिङले अन्ततः काम गरेको देखिएन। कायममुकायम प्रधानन्यायाधीश भइसकेकी र चर्चाको शिखरमा रहेकी सपना मल्ललाई पन्छाउँदै न्याय परिषद्ले अन्ततः डा. मनोज शर्मालाई प्रधानन्यायाधीशमा सिफारिस गर्यो। सपना मल्लको पक्षमा माहोल बनाउन रचिएको भनिएको त्यो भेटघाट निस्तेज भयो।
यो घटनाक्रमलाई नियालिरहेका कतिपय विश्लेषकहरूको बुझाइमा प्रधानमन्त्री बालेन शाहले गल्फ कोर्षमा रचिएको यो 'नेटवर्किङ' र सम्भावित सेटिङको उद्देश्यलाई बेलैमा बुझे र त्यसलाई चिर्ने काम गरे। राज्यका दुई प्रमुख अङ्ग (कार्यपालिका र न्यायपालिका) बीच बिचौलियाहरूले परिवारका सदस्य (प्रधानमन्त्री पत्नी) मार्फत गराउन खोजेको यो 'सम्बन्ध विस्तार' लाई बालेनले सफल हुन दिएनन्।
यस घटनाले नेपालको उच्च तहमा कसरी बिचौलियाहरूले 'नेटवर्किङ' का लागि गल्फ कोर्ष जस्ता स्थानहरूको प्रयोग गर्छन् र पारिवारिक पहुँचमार्फत राज्यको महत्त्वपूर्ण नियुक्तिमा प्रभाव पार्न खोज्छन् भन्ने यथार्थलाई छर्लङ्ग पारेको छ। तर, यस पटक भने 'श्रीमान' र 'आमा' बीचको त्यो चिनजान बालुवाटारको पर्खाल नाघेर निर्णयमा बदलिन सकेन।
