दशकौँदेखि चीनलाई विश्वको उत्पादन हब र दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्रका रूपमा प्रशंसा गरिँदै आएको छ, जसको उदयले विश्व इतिहासलाई नयाँ मोड दिने अपेक्षा गरिएको थियो। तर परिष्कृत तथ्याङ्क र विजय गाथाका पछाडि एउटा चिन्ताजनक यथार्थ लुकेको छ: चिनियाँ अर्थतन्त्र धर्मराइरहेको छ र सरकार यसको संकटको गम्भीरता लुकाउन निरन्तर लागिपरेको छ। आधिकारिक जीडीपी वृद्धिदरका आँकडाहरू ४.५–५% को वरपर घुमिरहेका छन्, तर स्वतन्त्र विश्लेषक र संस्थाहरूका अनुसार वास्तविक संख्या धेरै कम, अर्थात् २–३% को नजिक छ। यो भिन्नता कुनै सानो सांख्यिकी त्रुटि होइन, यो भ्रममा आधारित प्रणालीको प्रमाण हो, जहाँ पारदर्शिताको ठाउँ प्रचारले र सुधारको ठाउँ अस्वीकारले लिएको छ।
चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीसीपी) ले लामो समयदेखि आफ्नो वैधताको मुख्य आधारका रूपमा आर्थिक प्रदर्शनमा निर्भर रहँदै आएको छ। वृद्धिदरका आँकडाहरूलाई दक्षताको प्रमाणका रूपमा मनाइन्छ, जबकि असन्तुष्ट आवाजहरूलाई दबाउने गरिन्छ। तर अहिले दरारहरू यति फराकिलो भइसकेका छन् कि तिनलाई उपेक्षा गर्न सकिँदैन। कुनै समय घरपरिवारको सम्पत्तिको मुख्य इन्जिन रहेको घरजग्गा क्षेत्र ध्वस्त भएको छ। सन् २०२६ मा घरजग्गा लगानी लगभग १८% ले घटेको छ, जसले गर्दा लाखौँ अपार्टमेन्टहरू बिक्री हुन सकेका छैनन् र परिवारहरू आर्थिक सुरक्षा निर्माण गर्न असमर्थ भएका छन्। उपभोक्ता विश्वासको मापक मानिने खुद्रा बिक्री जुन २०२६ मा मुस्किलले १% ले बढेको छ, जसले मानिसहरू खर्च गर्नुको सट्टा बचत गरिरहेको देखाउँछ। विशेष गरी स्थानीय सरकारहरूमा ऋणको स्तर दिगो हुन नसक्ने उचाइमा पुगेको छ, तर पनि बेइजिङ ऋणको चक्रव्यूहमा फस्ने डरले वित्तीय घाटा बढाउन हिचकिचाइरहेको छ।
सीसीपीको प्रतिक्रिया सुधार गर्नुको सट्टा नियन्त्रणलाई अझ कडा बनाउनेतर्फ केन्द्रित भएको छ। आधिकारिक बयानहरूमा अर्थतन्त्रलाई "उचित दायराभित्र" रहेको वर्णन गरिएको छ, तर यो राजनीतिक नाटकभन्दा बढी केही होइन। अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) का अर्थशास्त्रीहरू लगायत स्वतन्त्र अर्थशास्त्रीहरूले चेतावनी दिएका छन् कि चीनको आर्थिक सुस्तता चक्रिय नभई संरचनात्मक हो। यथार्थलाई स्वीकार गर्न सरकारको इन्कार जानाजानी गरिएको हो: आँकडाहरू बढाएर देखाएर स्थानीय अधिकारीहरूले बजेट सुरक्षित गर्छन् र केन्द्रीय नेतृत्वले समृद्धिको भ्रम कायम राख्छ। तर यो बनावटी रूप अहिले भत्किँदैछ। वास्तविक आर्थिक गतिविधिको सूचक मानिने रात्रकालीन प्रकाशको स्याटेलाइट तस्बिरहरूले कुनै समय द्रुत प्रगति गरिरहेका औद्योगिक क्षेत्रहरूमा मन्दी आएको देखाउँछन्। सामाजिक सञ्जालहरू बन्द भएका उद्योगहरू, नपाइएको ज्याला र बन्द ढोकाबाहिर प्रदर्शन गरिरहेका मजदुरहरूका कथाहरूले भरिएका छन्।
चीनको जीडीपी किन घट्दैछ?
कारणहरू अनेक छन्। घरजग्गा संकटले घरपरिवारको सम्पत्ति नष्ट गरिदिएको छ, जसले गर्दा उपभोक्ताहरू सतर्क र खर्च गर्न अनिच्छुक बनेका छन्। ऋण अत्यधिक बढेको छ, विशेष गरी स्थानीय सरकारहरूमा जसले थोरै प्रतिफल दिने पूर्वाधार परियोजनाहरूका लागि भारी ऋण लिएका थिए। कुनै समय वृद्धिको भरपर्दो आधार रहेको निर्यात अहिले वैश्विक माग सुस्त हुनुका साथै व्यापारिक तनाव बढेकाले दबाबमा छ। चीन बलियो देखिने इलेक्ट्रिक वाहन (ईभी) जस्ता क्षेत्रहरूमा पनि यथार्थ निराशाजनक छ: मूल्य युद्धले नाफा घटाइदिएको छ र आधाभन्दा बढी प्रमुख अटो निर्माताहरूले घाटा व्यहोरेको रिपोर्ट गरिरहेका छन्। नाफारहित बिक्री सफलता होइन, यो एउटा जाल हो। आन्तरिक अवस्था द्रुत गतिमा बिग्रँदैछ। कुनै समय तथाकथित "आइरन राइस बोल" (सुरक्षित जागिर) द्वारा संरक्षित निजामती कर्मचारी र शिक्षकहरूले अहिले ढिलो तलब र नपाइएका सुविधाहरूको सामना गरिरहेका छन्। चीनको सफलताको कथाका रूपमा लामो समयदेखि चित्रण गरिएको सहर शेन्जेनमा घरविहीनता बढ्दैछ। जेष्ठ नागरिकहरू तरकारी बेच्नका लागि बजारमा ठाउँ ओगट्न बिहानै लाइन बस्छन्, जुन घट्दो अवसरको स्पष्ट प्रतीक हो। कुनै समय उपभोगको मेरुदण्ड रहेको मध्यम वर्गले अत्यावश्यक वस्तुहरूमा समेत कटौती गरिरहेको छ, जसले विश्वासमा आएको गिरावटलाई संकेत गर्दछ। विश्वासबिना कुनै पनि अर्थतन्त्र सञ्चालन हुन सक्दैन।
सीसीपीको निष्क्रियता अचम्मलाग्दो छ। आन्तरिक उपभोग बढाउने र ऋणमा आधारित वृद्धिमाथिको निर्भरता घटाउने सुधारहरूतर्फ लाग्नुको सट्टा सरकार पुराना रणनीतिहरूमा नै टाँसिएर बसेको छ। प्रतिफल घट्दै गए तापनि ठूला पूर्वाधार आयोजनाहरू जारी नै छन्। विश्वव्यापी बजारहरू संतृप्त भइसक्दा पनि निर्यात अनुदान विस्तार गरिएको छ। यथार्थको सामना गर्न नेतृत्वको अनिच्छा केवल आर्थिक कुप्रबन्धन मात्र होइन, यो राजनीतिक अस्तित्वको लडाइँ हो। असफलता स्वीकार गर्नु भनेको पार्टीको वैधताको जगलाई नै कमजोर पार्नु हो।
विश्वव्यापी रूपमा, चीनको सुस्तताले व्यापार र लगानीलाई नयाँ रूप दिइरहेको छ। बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले आफ्नो जोखिमको पुनःमूल्याङ्कन गरिरहेका छन्, जसमध्ये केहीले चिनियाँ बजार पूर्ण रूपमा छोडिरहेका छन्। अनन्त उपभोक्ता आधारको भ्रम हराउँदै गएको छ, जसको ठाउँ घट्दो माग र बढ्दो अस्थिरताको यथार्थले लिएको छ। चीनको वरिपरि आपूर्ति श्रृंखला निर्माण गरेका राष्ट्रहरूका लागि यसको असर गम्भीर छ। भ्रममा निर्मित समृद्धि टिक्न सक्दैन भन्ने कुरा विश्वले महसुस गर्न थालेको छ।
सीसीपीले आर्थिक असफलता लुकाउने कार्य दिगो हुन सक्दैन। ऋणद्वारा संचालित वृद्धि आफ्नो सीमामा पुगेको छ, उपभोग ध्वस्त भएको छ र निर्यातले मात्र प्रणालीलाई धान्न सक्दैन। घरजग्गा, वित्त, उत्पादन र स्थानीय सरकारको वित्तीय अवस्था सबै एकैसाथ असफल भइरहेका छन्। यो कुनै अस्थायी मन्दी वा सामान्य चक्र होइन, यो वर्षौँको विकृत प्रोत्साहन, झुटा तथ्याङ्क र आर्थिक यथार्थलाई ओझेलमा पार्ने राजनीतिक नियन्त्रणको परिणाम हो। जब प्रत्येक प्रमुख स्तम्भ एकैसाथ कमजोर हुन्छ, तङ्ग्रिनु गणितीय रूपमा असम्भव हुन्छ।
चीनको अर्थतन्त्र अब सुस्त मात्र भएको छैन, यो संरचनात्मक रूपमा ध्वस्त भइरहेको छ। सरकारको तथ्याङ्क हेरफेरले संकट पहिचानमा ढिलाइ गर्न सक्छ, तर यसले यथार्थ प्रकट हुनबाट रोक्न सक्दैन। कामदारहरूले आम्दानी गुमाइरहेका छन्, घरपरिवारले खर्च कटौती गरिरहेका छन् र विश्वास समाप्त भएको छ। इतिहासले देखाउँछ कि झुटा तथ्याङ्कमा आधारित प्रणालीहरू विस्तारै होइन, एक्कासी असफल हुन्छन्। चीन अब त्यो मोडमा पुगेको छ। यो पतन रातारात विस्फोट नहुन सक्छ, तर यो शान्तपूर्वक, निरन्तर र हरेक क्षेत्रमा फैलिरहेको छ जबसम्म अस्वीकार स्वयं अन्तिम शिकार बन्दैन।
विश्वले यसको परिणामका लागि तयार हुनुपर्छ। जब चीन बदलिन्छ, विश्व पनि यससँगै बदलिन्छ। यथार्थको सामना गर्न सीसीपीको इन्कारले खतरनाक भ्रम पैदा गरेको छ, तर भ्रमले अर्थतन्त्रलाई धान्न सक्दैन। हिसाबकिताबको समय आउँदैछ, र यसले विश्व इतिहासलाई नयाँ मोड दिनेछ।
