राज्यका नियमनकारी निकायले जारी गरेका कडा निर्देशनहरूलाई चुनौती दिँदै ऊर्जाशील पेय पदार्थ (इनर्जी ड्रिंक) उत्पादक तथा वितरकहरूले बजारमा मनपरी कायम राखेका छन्। बालेन सरकार गठन हुनुअघि र पछिका समयमा विभिन्न शक्ति केन्द्रहरूसँग निकटता बढाउन प्रयास गरिरहेका केही कारोबारीहरूले अहिले सरकारी कानुन र नियमनकारी निकायको कडा चेतावनीको खुलेआम उल्लङ्घन गरिरहेका छन्।
जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्याउने उच्च चिनी तथा क्याफिनयुक्त पेय पदार्थहरूको भ्रामक र अनियन्त्रित बजारीकरण रोक्न नेपाल सरकारको विज्ञापन बोर्डले गत वि.सं. २०८३/०३/१९ गते स्पष्ट सूचना जारी गरेको थियो। विज्ञापन नियमन गर्ने ऐन, २०७६ तथा उपभोक्ता संरक्षण ऐन, २०७५ लाई आधार मानी जारी गरिएको उक्त सूचनामा ऊर्जाशील पेय पदार्थ तथा उच्च चिनीयुक्त पेय पदार्थहरूले 'तुरुन्त ऊर्जा प्रदान गर्ने' वा 'शारीरिक तथा मानसिक क्षमता अभिवृद्धि गर्ने' जस्ता अतिरञ्जित र भ्रामक दाबी गरी विज्ञापन गर्न पूर्ण रूपमा रोक लगाइएको छ। बोर्डको मापदण्डअनुसार विज्ञापनमा वस्तुको उपभोग गर्दा हुन सक्ने असर र अनिवार्य अपनाउनुपर्ने चेतावनीमूलक सन्देश स्पष्ट रूपमा राख्नुपर्ने, विज्ञापनकर्ताको नाम र ठेगाना प्रष्ट खुलाउनुपर्ने, स्वास्थ्य वा पोषणसम्बन्धी कुनै पनि दाबी गर्दा आधिकारिक निकायबाट स्वीकृत भएको हुनुपर्ने र श्रव्यदृश्य सामग्री प्रसारण गर्नुपूर्व विज्ञापन बोर्डबाट अनिवार्य पूर्वस्वीकृति (Clearance) लिनुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ। यस्ता स्पष्ट कानुनी प्रावधान र चेतावनीका बाबजुद बजारमा सञ्चालित पेय पदार्थ ब्रान्डहरूले पूर्वस्वीकृति नलिई र चेतावनीमूलक सन्देशहरू लुकाएर जनस्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पार्ने किसिमका प्रचारप्रसार निरन्तर गरिरहेका छन्।
व्यवसायिक पहुँच र प्रभाव विस्तारका क्रममा युवा तथा राजनीतिक वृत्तमा प्रभाव बढाउन होटल तथा हल प्रायोजन गर्ने गरिएको विषयसमेत बाहिरिएको छ। जेनजी (Gen-Z) अगुवा मिराज ढुङ्गाना लगायतका युवा नेताहरूलाई पत्रकार सम्मेलन आयोजना गर्नका लागि एक होटलमा निःशुल्क हल उपलब्ध गराइएको थियो, जुन कुरा स्वयं मिराज ढुङ्गानाले नै सार्वजनिक रूपमा स्पष्ट पारेका थिए।
यसैबीच, बजारमा अस्वस्थकर पेय पदार्थको मनपरी बजारीकरण गर्ने क्रममा मुख्य लगानीकर्ताका रूपमा व्यवसायी पवन सांघाई र रतन सांघाईको नाम अगाडि आएको छ। यहाँ उनीहरूको पृष्ठभूमि र वर्तमान व्यवसायको सन्दर्भलाई स्पष्ट रूपमा अलग गरेर बुझ्न आवश्यक छ। विगतमा फर्मास्युटिकल क्षेत्र, स्युडोएफेड्रिन लगायतका प्रतिबन्धित रसायन तथा लागूऔषध सम्बन्धी उच्चस्तरीय कानुनी झमेला र अनुसन्धानमा नाम जोडिएका कारण पवन सांघाई र रतन सांघाईलाई सञ्चारमाध्यम र सार्वजनिक वृत्तमा 'ड्रग डिलर' वा विवादित व्यवसायीका रूपमा चित्रण गर्ने गरिएको थियो। विगतको उक्त प्रतिबन्धित औषधीय रसायन विवादबाट अलग रहेर अहिले भने उनीहरू अत्यधिक चिनी र सिन्थेटिक क्याफिनयुक्त एक चर्चित इनर्जी ड्रिंक व्यवसायको मुख्य लगानीकर्ताका रूपमा रहेका छन्। विज्ञापन बोर्डले कानुन उल्लङ्घन गर्नेमाथि कडा कारबाहीको चेतावनी दिँदा समेत पवन सांघाई र रतन सांघाईले सरकारी नियम र बोर्डका निर्देशनहरूको पूर्ण बेवास्ता गर्दै बजारमा आफ्ना भ्रामक विज्ञापनहरू निर्वाध रूपमा प्रसारण गरिरहेका छन्।
यस समाचारमा उल्लेख गरिएका आरोपहरू, विज्ञापन बोर्डको नियम उल्लङ्घन र भ्रामक बजारीकरणका सम्बन्धमा आधिकारिक धारणा लिनका लागि हामीले सम्बन्धित व्यवसायी पवन सांघाई र रतन सांघाईसँग सम्पर्क गर्ने प्रयास गरेका थियौँ, तर उहाँहरूसँग सम्पर्क हुन सकेन। यदि उहाँहरू वा उहाँहरूको आधिकारिक प्रतिनिधिले यस विषयमा आफ्नो पक्ष वा स्पष्टीकरण उपलब्ध गराउनुभएमा, हामी त्यसलाई निष्पक्ष र वस्तुनिष्ठ रूपमा प्रकाशित गर्नेछौँ।
