भारतले चीन र रुसबीच सन्तुलन कायम गर्दै रणनीतिक स्वायत्तता बलियो बनाउँदै

भारतले चीन र रुससँगको सम्बन्धलाई एकअर्काको विकल्पका रूपमा नभई आफ्नो राष्ट्रिय हितअनुसार सन्तुलन गर्दै अघि बढाउने रणनीति अपनाएको छ। ब्रिक्सजस्ता बहुपक्षीय मञ्चमा भारतले एकातर्फ चीनसँगको प्रतिस्पर्धा व्यवस्थापन गर्ने र अर्कोतर्फ रुससँगको परम्परागत रणनीतिक सम्बन्ध कायम राख्ने प्रयास गरिरहेको छ।

भारतका लागि चीन सबैभन्दा महत्वपूर्ण क्षेत्रीय चुनौतीमध्ये एक भए पनि दुवै देशबीच आर्थिक सम्बन्ध र बहुपक्षीय सहकार्यका क्षेत्र पनि छन्। सीमा विवाद र रणनीतिक प्रतिस्पर्धाका बाबजुद भारतले संवादमार्फत तनाव नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास गर्दै आएको छ।

रुससँग भने भारतको रक्षा, ऊर्जा र रणनीतिक सहकार्य लामो समयदेखि कायम छ। युक्रेन युद्धपछि रुसमाथि पश्चिमी प्रतिबन्ध बढे पनि भारतले आफ्नो ऊर्जा सुरक्षा र राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकतामा राख्दै मस्कोसँगको सम्बन्ध कायम राखेको छ।

ब्रिक्समा भारतको भूमिका यही रणनीतिक सन्तुलनको उदाहरण हो। भारतले चीन वा रुसको प्रभावमा मात्र निर्भर हुनुको सट्टा आफ्नै राष्ट्रिय हितअनुसार निर्णय गर्ने रणनीतिक स्वायत्ततालाई प्राथमिकता दिएको छ।

भारतको यो सन्तुलित कूटनीतिले उसलाई एकैपटक पश्चिमी शक्ति, रुस र ग्लोबल साउथसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने अवसर दिएको छ। बदलिँदो विश्व शक्ति सन्तुलनमा भारतले आफ्नो प्रभाव बढाउँदै लैजान यस्तो बहुआयामिक कूटनीति महत्वपूर्ण देखिन्छ।