काठमाडौँ । नेपाली सूचना प्रविधि क्षेत्रका स्थापित उद्यमी, डिजिटल क्रिएटर तथा डियरवाक कलेजका संस्थापक डा. रुद्रराज पाण्डे सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना आकर्षक प्रस्तुति र प्रखर प्रवृत्तिका कारण सधैँ चर्चामा रहन्छन्। उनीसँग कथा वाचनको यस्तो गज्जबको कला र लोभलाग्दो शैली छ, जसले जोकोही पाठक वा दर्शकलाई सजिलै आकर्षित गर्छ। विगतमा उनले नेपालको आईटी क्षेत्रको विकास, रोजगारी सिर्जना र नेपाली विद्यार्थीलाई विश्वबजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न योग्य बनाउन खेलेको भूमिका अतुलनीय र प्रशंसनीय छ।

तर, हालै उनले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा राखेको एउटा नीतिगत र व्यावसायिक अभिव्यक्तिले भने गम्भीर नैतिक प्रश्न खडा गरिदिएको छ। आफ्नो कलेजको महँगो शुल्कलाई जायज ठहराउने क्रममा पाण्डेले नेपालका सरकारी कलेज र अन्य निजी संस्थाहरूको मानमर्दन गर्दै आफ्नो व्यापारिक उत्पादनको प्रवर्द्धन गरेका छन्, जसको चौतर्फी आलोचना भइरहेको छ।

उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेको विवादित स्टेटस जस्ताको तस्तै यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:

राम्रो क़लेजको डिग्री सस्तो हून्न

डियरवाक को ४ वर्षे कम्प्युटर विज्ञान डिग्रीको मासिक रू ४२,००० को दरले जम्मा रू २० लाख पर्छ भन्दा मलाई धेरैले “ट्रोल” गरे। अमेरिका र यूरोपमा डियरवाकको लेभलको डिग्री पुरा गर्न कम्तिमा पनि रु ३ करोड़ या अमेरिकन डलर २ लाख पर्छ।

१. मैले संसारका उच्च बिस्वविद्यालयबाट पढ़ेकाहरूको काम देखेको छु। डियरवाकका ग्रेजुएट संसारका उच्च संस्थाका ग्रेजुएट भन्दा कम योग्य छैनन्।

२. नेपालका कयौं कलेजले २ कोठे रूममा पढ़ाई संचालन गरेर बिना कुनै सहुलियतमा ४ वर्षे डिग्री प्रदान गरि रहेका छन्। ती कलेजबाट निस्केका ९०% विद्यार्थीको हालत निरीह छ।

३. अस्कल, पाटन जस्ता सरकारी कलेजमा समेत ४ वर्षे कोर्सको २० लाख बढ़ी पर्छ, तर सो रकम सरकारले बेहोर्छ। डियरवाकको सम्पूर्ण खर्च बिद्यार्थीले तिर्न पर्छ। सरकारी कलेजको तुलनामा डियरवाकको पढ़ाई कयौ गुना राम्रो छ।

४. राम्रा निजी स्कूलले कक्षा १ को फी ५० हज़ार लिन थाली सके। कलेजको फी ४२ हज़ार हूंदा किन रोईलो?

५. निजी संस्थाले संचालन गरेको उच्च शिक्षा सस्तो हून्न। सस्तो चाहिए सरकारी कलेज गए हून्छ। योग्यले डियरवाकमा छात्रवृत्ति पाऊछन्।

प्रजातान्त्रिक देश हो। जनताले आफ़नो क्षमता अनुसारको घर, गाड़ी र शिक्षण संस्था रोज्न पाउनू पर्छ। अमेरिका, यूरोपका सबै देशमा निजी शिक्षण संस्था छन् र महंगा पनि छन्।

सकारात्मक विगत, नैतिक स्खलन वर्तमान

डा. पाण्डेले विगतमा नेपालमा प्रविधि शिक्षाको जग बलियो बनाउन र कर्पोरेट कल्चर भित्र्याउन जुन योगदान दिए, त्यसलाई कसैले नजरअन्दाज गर्न सक्दैन। उनको कन्टेन्ट क्रिएसनको कला र युवाहरूलाई प्रेरित गर्ने शैली साँच्चै नै प्रभावशाली र तारिफयोग्य छ।

यदि उनले आफ्नो स्टेटस मार्फत केवल "डियरवाकको डिग्री उत्कृष्ट छ, हामी गुणस्तरमा सम्झौता गर्दैनौँ र हाम्रो लगानी अनुसार शुल्क २० लाख न्यायोचित छ" मात्र भनेको भए, त्यो पूर्ण रूपमा व्यावसायिक, स्वाभाविक र नैतिक हुने थियो। आफ्नो कलेजको स्थापित छवि प्रदर्शन गर्नु र गुणस्तरको उचित मूल्य माग्नु कुनै पनि उद्यमीको अधिकारभित्र पर्छ।

तर, विडम्बना! उनले आफ्नो उत्पादनलाई उत्कृष्ट देखाउन नेपालका गौरवशाली सरकारी र अन्य लगानीका शिक्षण संस्थाहरूलाई गाली गर्ने बाटो रोजे, जसले उनको व्यावसायिक कदलाई नै खुम्च्याइदिएको छ।

आलोचनाका मुख्य बुँदाहरू:

  • सरकारी कलेजमाथिको निर्मम प्रहार: अस्कल र पाटन जस्ता सरकारी कलेजहरूले देशका कुना-काप्चाबाट आएका गरिब, जेहेन्दार र मध्यमवर्गीय विद्यार्थीलाई न्यून शुल्कमा पढाएर देश हाँक्ने वैज्ञानिक, इन्जिनियर र आईटी विज्ञ जन्माएका छन्। ती कलेजको अतुलनीय योगदानलाई न्यूनीकरण गर्दै "डियरवाकको पढाइ कयौँ गुणा राम्रो छ" भन्नु र "सस्तो चाहिए सरकारी कलेज गए हुन्छ" भन्दै अहङ्कार प्रदर्शन गर्नु एक बौद्धिक व्यक्तित्वलाई किमार्थ सुहाउने कुरा होइन।

  • साना कलेज र विद्यार्थीको अपमान: नेपालका कतिपय साना निजी कलेजहरूले सीमित स्रोत-साधनका बीच पनि सर्वसुलभ शुल्कमा गुणस्तरीय शिक्षा दिने प्रयास गरिरहेका छन्। त्यहाँबाट उत्पादित ९०% विद्यार्थीको हालत 'निरीह' छ भन्नु ती संस्थाको मात्र होइन, दिनरात मिहिनेत गरेर बजारमा आफ्नो पहिचान बनाउन संघर्ष गरिरहेका मध्यमवर्गीय नेपाली युवा र तिनका अभिभावकको श्रम र आत्मसम्मानमाथिको गम्भीर प्रहार हो।

  • शिक्षा र विलासिताको वस्तुबीच गलत तुलना: शिक्षालाई घर र गाडी जस्तो विलासिताको वस्तुसँग तुलना गर्नु अर्को ठूलो नैतिक त्रुटि हो। शिक्षा सामाजिक रूपान्तरण र नागरिकको मौलिक अधिकारको विषय हो, जसलाई बजारको शुद्ध नाफा-घाटा र महँगो गाडीको 'स्ट्याटस सिम्बोल' सँग दाँज्न मिल्दैन।

आफ्नो आकर्षक प्रस्तुति शैली मार्फत सधैँ सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्ने डा. रुद्रराज पाण्डेले यस पटक भने आफ्नो व्यावसायिक स्वार्थका लागि देशको सार्वजनिक शिक्षा प्रणाली र आम मध्यमवर्गीय विद्यार्थीको भावनामा गम्भीर ठेस पुर्‍याएका छन्। गुणस्तर बेच्नका लागि अरूको अस्तित्व मेट्नु वा कसैलाई कमजोर देखाउनु पर्दैन भन्ने कुरा एउटा प्रबुद्ध शिक्षाविद् र स्थापित उद्यमीले समयमै बुझ्न जरुरी देखिन्छ।