नारायण मानन्धर
हालै सम्पन्न दुई दिने अभिमुखीकरण कार्यक्रममा, नव-निर्वाचित तथा मनोनित सांसदहरूलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेको समापन भाषणमा यदि कुनै मूल सन्देश देखिन्छ भने त्यो अनुशासन र जिम्मेवारी नै हो।
स्पष्ट अनुपस्थिति
रोचक कुरा के भने, रास्वपाका वरिष्ठ नेता, वा भनौं चर्चित नेता, श्री बालेन साह—जसलाई देशको सम्भावित प्रधानमन्त्रीको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ—उक्त कार्यक्रममा अनुपस्थित रहे। यस्तो महत्त्वपूर्ण पार्टी कार्यक्रममा उनी किन अनुपस्थित रहे भन्ने कुरा उनी स्वयंलाई मात्र थाहा हुन सक्छ। औपचारिक शपथ नलिइकन सरकारी कार्यक्रममा सहभागी हुनु उपयुक्त नहुन सक्छ। तर, काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयरमा निर्वाचित भएपछि शपथ लिनुअघि नै प्रधानसेनापतिसँग भेटघाट गर्नु चाहिँ के उपयुक्त थियो? यदि उनी आगामी सरकारका लागि ‘मास्टर प्लान’ बनाउन व्यस्त थिए भने पनि भिडियो सन्देश वा प्रत्यक्ष अनलाइन माध्यमबाट सहभागिता जनाउन सक्थे। एक अनलाइन पोर्टलले त उनी पार्टी राजनीतिमा खासै रुचि नराख्ने र सरकार सञ्चालन तथा पार्टी राजनीतिबीच स्पष्ट दूरी राख्न चाहेको उल्लेख गरेको छ। सामाजिक सञ्जालमा कार्यक्रम आयोजना गरिएको होटलका सञ्चालकको प्रतिष्ठामाथि समेत प्रश्न उठाइएको छ।
कारण जे भए पनि, उनको अनुपस्थितिले दुई चर्चित नेताबीच मतभेदको अड्कलबाजीलाई थप बल दिएको छ। अनुशासन र जिम्मेवारीको सुरुआत त शीर्ष नेतृत्वबाट हुनुपर्ने होइन र?
‘अवस्था–व्यवस्था’ द्विविधा
कारण जे भए पनि, रास्वपा ‘अवस्था–व्यवस्था’ को बहसले प्रभावित हुने देखिन्छ। पार्टीभित्र केहीले देशको अवस्था परिवर्तन गर्न व्यवस्था परिवर्तन अनिवार्य ठान्छन् भने केहीले विद्यमान संविधान र व्यवस्थाभित्रै अवस्था सुधार सम्भव ठान्छन्।
माछा टाउकोबाट सड्छ
नेपालको राजनीतिमा समस्या छ भने त्यो नेतृत्व संकटसँग सम्बन्धित छ। यहाँ नेतृत्वको अभाव स्पष्ट देखिन्छ। नेता धेरै छन्, तर नेतृत्व कम। झन् विडम्बना त के छ भने, अन्यत्र संकटले नेतृत्व जन्माउँछ, तर यहाँ नेताले नै संकट सिर्जना गर्छन्। हालै मैले एउटा अफ्रिकी भनाइ पढें—यदि नेताले संकट व्यवस्थापन गर्न सकेनन् भने संकटले नै नेताको व्यवस्थापन गर्छ। इमानदारी, जवाफदेहिता र पारदर्शिता शीर्ष तहबाट सुरु हुनुपर्छ। अनेक विवादमा मुछिएको र कानुनी मुद्दा खेपिरहेको व्यक्ति आफ्ना अनुयायीलाई नैतिकता सिकाउन सक्दैन। मलेसियाली उखान छ—केकडाले आफ्ना सन्तानलाई सिधा हिँड्न कसरी सिकाउँछ?
शीर्ष नेतृत्वको जिम्मेवारी
हाल खबर आएको छ कि नेपाली कांग्रेसका नयाँ सभापति गगन थापाले कमजोर चुनावी परिणामका कारण पदबाट राजीनामा दिएका छन्। यो कदम सकारात्मक मान्न सकिन्छ। तर उनको राजीनामा केन्द्रीय समितिले अस्वीकार गर्न सक्छ भन्ने हल्ला पनि छ, जुन राम्रो संकेत होइन। राजीनामाले उनको नेतृत्व क्षमतामा कुनै नकारात्मक असर पार्दैन।
सार्वजनिक अपेक्षा नेकपा एमालेभित्र पनि यस्तै कदमको छ। नेपाली कांग्रेसका पूर्व सभापति शेरबहादुर देउवाले भने विवादबाट टाढा रहँदै मौनता अपनाएर आफ्नो स्थिति जोगाएका छन्।
कानुनको शासन वा कानुनको दुरुपयोग
नेपालमा कानुनको शासनको समस्या के हो भने, नियमहरू तलका लागि मात्र लागू हुन्छन्, माथिका लागि होइन। यो ‘कानुनद्वारा शासन’ हो, ‘कानुनको शासन’ होइन। यस्तो प्रवृत्ति हामीले राजतन्त्रकालदेखि नै आत्मसात् गरेका हौं, जहाँ राजा कानुनभन्दा माथि मानिन्थ्यो। के यही कारणले अझै पनि केही मानिसहरू राजतन्त्र फर्काउने माग गरिरहेका छन्?
विषालु फूलहरू
हालैको निर्वाचन परिणामले नेपाली राजनीतिका ‘सुखद, दुःखद र कुरूप’ नेतृत्व संरचनालाई हल्लाएको छ। को राम्रो, को नराम्रो र को कुरूप भन्ने छुट्याउन गाह्रो छ। तर पछिल्ला घटनाक्रमले देखाउँछन् कि पुष्पकमल दाहाल अझै पनि आफूलाई राजनीतिमा ‘सिंह’ ठानिरहेका छन्। कमजोर चुनावी परिणामका बाबजुद पनि उनी नयाँ र पुरानो दुवै राजनीतिलाई नेतृत्व गर्नुपर्ने दायित्व आफूमा रहेको ठान्छन्। उनको यो सोच कहिलेकाहीँ हास्यास्पद लाग्न सक्छ। यसअघि उनले नयाँ नेताहरूलाई ‘फूल’ भनेका थिए, तर सबै फूल सुन्दर मात्र हुँदैनन्—कतिपय विषालु पनि हुन्छन्।
