नयाँदिल्ली — भारत र बेलायतले रक्षा क्षेत्रमा दीर्घकालीन रणनीतिक तथा औद्योगिक सहकार्य विस्तार गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण प्रगति गरेका छन्। दुवै देश भारतीय नौसेनाका युद्धपोतमा अत्याधुनिक विद्युतीय प्रणोदन प्रणाली विकास तथा हल्का बहुउद्देश्यीय मिसाइल उत्पादनसम्बन्धी दुई अन्तर–सरकारी सम्झौता गर्ने तयारीमा छन्।
सम्झौताअन्तर्गत भारतीय नौसेनाका लागि निर्माण हुने चारवटा Landing Platform Dock (LPD) मा Integrated Full Electric Propulsion (IFEP) प्रणाली विकास तथा जडान गर्ने योजना छ। यस्तो प्रणालीले युद्धपोतको ऊर्जा दक्षता बढाउनुका साथै थप सेन्सर, राडार तथा विद्युतीय प्रणाली सञ्चालन गर्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भारत र बेलायतले सन् २०२४ मै समुद्री विद्युतीय प्रणोदन प्रणाली संयुक्त रूपमा डिजाइन, विकास र उत्पादन गर्ने समझदारी गरेका थिए। अहिले प्रस्तावित अन्तर–सरकारी सम्झौताले त्यस सहकार्यलाई व्यवहारिक चरणमा लैजानेछ। भारतमा यस प्रविधिको परीक्षणका लागि GE Vernova र भारतको Bharat Heavy Electricals Limited (BHEL) ले जमिनमा आधारित परीक्षण केन्द्र स्थापना गर्ने योजना पनि अघि बढाएका छन्।
रक्षा सहकार्यको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष Lightweight Multirole Missile (LMM) को उत्पादन हो। बेलायतको प्रविधि र भारतीय औद्योगिक क्षमताबीच सहकार्य गरी भारतमा मिसाइल उत्पादन विस्तार गर्ने तयारी भइरहेको छ। यसले भारतको रक्षा उत्पादन क्षमता र स्थानीय उत्पादनलाई थप बल दिने अपेक्षा गरिएको छ।
यसअघि नै बेलायतले भारतसँग Starstreak हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली तथा LMM लगायतका क्षेत्रमा रक्षा औद्योगिक सहकार्य अघि बढाइसकेको छ। दुवै देशले रक्षा उद्योग, अनुसन्धान तथा विकास, संयुक्त सैन्य अभ्यास र प्रविधि हस्तान्तरणमा सहकार्य विस्तार गर्ने नीति लिएका छन्।
अगस्ट २१ मा नयाँदिल्लीमा सम्पन्न भारत–बेलायत Defence Consultative Group को २५औँ बैठकमा दुवै पक्षले रक्षा औद्योगिक सहकार्य, अनुसन्धान तथा विकास, संयुक्त अभ्यास, तालिम र हिन्द महासागर क्षेत्रमा समुद्री सुरक्षा सहकार्य विस्तार गर्ने विषयमा छलफल गरेका थिए।
भारतले पछिल्ला वर्षमा आफ्नो नौसैनिक क्षमता विस्तार गर्ने तथा स्वदेशी रक्षा उत्पादन बढाउने रणनीति अघि बढाइरहेको छ। बेलायतका लागि भने भारतको विशाल रक्षा बजार र हिन्द महासागर क्षेत्रमा भारतको बढ्दो रणनीतिक भूमिकाले द्विपक्षीय रक्षा सम्बन्धलाई थप महत्वपूर्ण बनाएको छ।
भारत–बेलायतबीचको यो बढ्दो सहकार्यलाई हिन्द महासागर क्षेत्रमा बदलिँदो सुरक्षा समीकरण र चीनको बढ्दो नौसैनिक प्रभावको पृष्ठभूमिमा महत्वपूर्ण रणनीतिक विकासका रूपमा समेत हेरिएको छ। दुवै देशले ‘Vision 2035’ अन्तर्गत दीर्घकालीन रक्षा औद्योगिक सहकार्यको खाका अघि बढाएका छन्।
समाचारको मुख्य सन्देश: भारत र बेलायत अब केवल रक्षा सामग्री खरिद–बिक्रीमा सीमित नभई संयुक्त अनुसन्धान, प्रविधि विकास र उत्पादनतर्फ अघि बढिरहेका छन्।
