चीन–पाकिस्तान अक्ष कमजोर बन्दै: बेइजिङले समेत इस्लामाबादलाई स्थिर राख्न नसक्ने संकेत

लामो समयदेखि “आइरन ब्रदरहुड” भनेर चिनिँदै आएको चीन–पाकिस्तान सम्बन्ध अहिले गम्भीर दबाबमा परेको देखिन्छ। सुरक्षा, अर्थतन्त्र र राजनीतिक स्थिरताका सूचकहरूले संकेत गरेअनुसार, पाकिस्तानको आन्तरिक संकट यति गहिरो बन्दै गएको छ कि चीनजस्तो शक्तिशाली साझेदारले समेत अब त्यसलाई सन्तुलनमा राख्न सक्ने अवस्था कमजोर हुँदै गएको छ।

पाकिस्तानमा सक्रिय इस्लामिक स्टेट खोरासान (ISKP) र तहरीक–ए–तालिबान पाकिस्तान (TTP) जस्ता समूहहरूले पछिल्ला वर्षहरूमा चिनियाँ हितहरूलाई प्रत्यक्ष चुनौती दिन थालेका छन्। अफगानिस्तानसँग जोडिएका परियोजनाहरू, विशेषगरी चीन–पाकिस्तान आर्थिक करिडोर (CPEC) अन्तर्गतका संरचनाहरू, बारम्बार आक्रमण र धम्कीको निशानामा परिरहेका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार, यो अवस्थाले चीनको “बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ” (BRI) को सबैभन्दा संवेदनशील खण्डलाई नै जोखिममा पारेको छ।

यसैबीच बलोचिस्तानमा सशस्त्र विद्रोह तीव्र बन्दै गएको छ। रेल विस्फोट, सुरक्षा चौकीमाथि हमला र जबरजस्ती बेपत्ता पारिएका नागरिकहरूको संख्या बढ्दै जाँदा चिनियाँ परियोजनाहरू स्थानीय असन्तुष्टिको केन्द्रमा परिणत भइरहेका छन्। बलोच समूहहरूले चीनलाई “पाकिस्तानी सैन्य राज्यको संरक्षक” का रूपमा चित्रण गर्दै आफ्ना आक्रमणको वैचारिक आधार बनाइरहेका छन्।

चीन स्वयंको आर्थिक अवस्थाले पनि पाकिस्तानप्रतिको सहयोग क्षमतामा सीमितता ल्याएको देखिन्छ। चीनको अर्थतन्त्रमा सम्पत्ति क्षेत्रको संकट, आन्तरिक ऋण र मन्दीको दबाब बढ्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा बेइजिङले पाकिस्तानलाई अघिल्ला वर्षझैँ ठूलो मात्रामा वित्तीय उद्धार गर्न सक्ने अवस्था कमजोर बन्दै गएको विश्लेषकहरूको मूल्यांकन छ।

रणनीतिक रूपमा चीनको पाकिस्तान नीति पनि बदलिँदै गएको देखिन्छ। पहिले आर्थिक लगानी र पूर्वाधार विकासमा केन्द्रित चीन अहिले सुरक्षा केन्द्रित मोडमा प्रवेश गरेको छ। चिनियाँ नागरिक र परियोजनाको सुरक्षाका लागि निजी सुरक्षा कम्पनी र प्रत्यक्ष सैन्य समन्वय बढाइएको छ। यसले पाकिस्तानलाई साझेदारभन्दा बढी “जोखिम व्यवस्थापन क्षेत्र” का रूपमा हेरिएको संकेत दिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विश्लेषकहरूका अनुसार, चीन–पाकिस्तान सम्बन्ध अब बराबरी साझेदारी होइन, बरु “असमान निर्भरता” मा परिणत हुँदै गएको छ। पाकिस्तान चीनको ऋण, कूटनीतिक समर्थन र सैन्य प्रविधिमा निर्भर हुँदै गएको छ भने चीन पाकिस्तानलाई अस्थिर तर रणनीतिक रूपमा उपयोगी राज्यका रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ।

यही सन्दर्भमा चीन–पाकिस्तान अक्षलाई दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ मान्न नसकिने धारणा बलियो बन्दै गएको छ। पाकिस्तानको आन्तरिक आतंकवाद, जातीय विद्रोह र संस्थागत विघटनको स्तर यस्तो अवस्थामा पुगेको छ कि बाह्य शक्ति मात्रले त्यसलाई स्थिर राख्न सक्ने अवस्था अब सम्भव नदेखिने विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।

निष्कर्षतः “आइरन ब्रदरहुड” भनेर प्रचार गरिएको चीन–पाकिस्तान सम्बन्ध व्यवहारमा अब दरारमा परेको छ। चीन स्वयं आन्तरिक आर्थिक र राजनीतिक दबाबमा फसिरहेको बेला, पाकिस्तानको दीर्घकालीन अस्थिरताले बेइजिङका रणनीतिक सीमाहरू उजागर गरिदिएको छ। चीनले चाहे पनि अब पाकिस्तानलाई पूर्ण रूपमा स्थिर राख्न सक्ने अवस्था कमजोर हुँदै गएको संकेत स्पष्ट देखिन थालेका छन्।