सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको आलंकारिक परिदृश्यमा, "बालेन" ले आफ्नो मानवीय उत्पत्तिलाई नाघेर एक जीवन्त रूपकको रूप लिएको छ—उथलपुथलको सर्वोच्च संवाहकलाई प्रतिनिधित्व गर्ने एक कठोर प्रतीक। यहाँ कुनै विशिष्ट राजनीतिक व्यक्तित्वलाई जनाउन नभई, संस्थापन पक्षलाई चुनौती दिने कुनै पनि नागरिक, संस्था, वा उग्र विचारको दृष्टान्तका रूपमा प्रयोग गर्दा, बालेन त्यो उग्र झिल्को हो जसले जेन-जी विद्रोहलाई प्रज्वलित गर्यो। बालेन नै त्यो संस्थागत संयन्त्र हो जसले चुनाव गरायो, र त्यो साहसी विद्रोही हो जसले चुनाव लड्यो, जित्यो र अन्ततः प्रधानमन्त्रीको पदमा पुग्यो। यद्यपि, प्रगतिको यस निरन्तर अग्निपरीक्षामा, एउटा विनाशकारी र सुन्दर विरोधाभास देखा परेको छ: बालेन अब बालेनसँगै युद्धमा छ। राज्य रूपी बालेनले नै नागरिक रूपी बालेनलाई फैलिएका सुकुम्बासी बस्तीहरूबाट विस्थापित गर्छ; कानुन कार्यान्वयन गर्ने बालेनले नै सहरका सडकहरूमा जरिवाना काट्छ; र, दुःखद कुरा, आफैंले जन्माएको प्रणालीविरुद्ध विद्रोहको अन्तिम र ज्वलन्त कार्यस्वरूप एउटा हताश बालेनले आत्मदाह गर्छ। हामी एउटा यस्तो समाजलाई गहिरो वैचारिक टकरावमा फसेको देखिरहेका छौं जहाँ विद्रोही, शासक, उत्पीडक र उत्पीडितबीचको भिन्नता पूर्ण रूपमा मेटिएको छ—किनकि आज, हाम्रो समयको यस दृष्टान्तमा, नेपालको हरेक धड्किरहेको मुटु, हरेक तोडिएको नियम, र हरेक क्रान्तिकारी विचार नै बालेन हो।
तर, यो जीवन्त रूपकलाई साँच्चै बुझ्नको लागि, हामीले पहिले यसलाई जन्म दिने वास्तविक व्यक्तिलाई हेर्नुपर्छ। हाम्रो आलंकारिक दृष्टिकोणलाई कानुनी रूपमा सीमित गर्न र यस रूपकलाई यथार्थमा ढाल्न, आउनुहोस् यसलाई पुन: परिभाषित गरौं: विश्वव्यापी सन्दर्भमा, हाडमासुको "बालेन" ले शासक अर्थात् प्रधानमन्त्रीलाई मात्र चिनाउँछ। उनले एक अकल्पनीय विरोधाभासलाई मूर्तरूप दिन्छन्: राज्य शक्तिको सर्वोच्च शिखरमा पुगेको विशुद्ध, संस्थापन विरोधी सडक कला। हिप-हप संस्कृति र सर्वोच्च कार्यकारी अधिकारबीचको यो टकराव बाहिरी विश्वका लागि अक्सर बुझ्न नसकिने विषय हो, जुन अविश्वास मैले भर्खरै विदेशी भूमिमा प्रत्यक्ष अनुभव गरें।
त्यो अविश्वास त्यतिबेला प्रकट भयो जब म भर्खरै आफ्नो होटलबाट निस्केर एकजना साथीले गाडीमा लिन आउने पर्खाइमा अगाडिको हाताभित्र बसिरहेको थिएँ। केही बेरमै, त्यहाँ नजिकै मानिसहरूको एउटा समूह जम्मा भयो, जो आफ्नो बसको पर्खाइमा थिए। तिनीहरूमध्ये अलि परिचित जस्तो देखिने एउटा केटा मेरो नजिक आयो र ठूलो स्वरमा "हेलो" भन्यो। मैले शिष्टतापूर्वक जवाफ दिएँ र शान्त रहें। त्यही बेला मेरो छेउमा उभिएकी एक भद्र महिलाले न्यानो मुस्कानसहित हामी छिट्टै जाँदैछौं भनी बताइन् र त्यो केटालाई डाउन सिन्ड्रोम भएको कुरा नम्रतापूर्वक थपिन्। मैले आश्वस्त पार्दै टाउको हल्लाएँ र हामीबीच एक शान्त, पारस्परिक सम्मानको क्षण साटासाट भयो, किनकि म त्यो अवस्थाबारे पहिले नै जानकार थिएँ र ती लक्षणहरू चिनिसकेको थिएँ।
त्यो शान्त सम्मानको क्षण छिट्टै भंग भयो जब त्यो केटा आफ्नो उत्सुकताका साथ फेरि मेरो नजिक आयो। "के तिमीलाई र्याप थाहा छ?" उसले उत्सुकतापूर्वक सोध्यो। जब मैले थाहा छ भनेर जवाफ दिएँ, उसले फेरि सोध्यो, "के तिमी एमिनेम सुन्छौ?" मैले सुन्दिनँ भनेर स्वीकार गर्दा उसको आँखा आश्चर्यले ठूला भए; उसको लागि र्याप थाहा पाउनु तर एमिनेमलाई नचिन्नु एउटा असम्भव विरोधाभास थियो। मैले मुस्कुराउँदै आफ्नो बचाउ गरें: "नेपालमा हाम्रा प्रधानमन्त्री नै र्यापर हुनुहुन्छ।" यो सुनेर बाँकी समूहका मानिसहरूले स्पष्ट रूपमा अविश्वास गरे, र हल्का मनोरञ्जन तथा शिष्ट अविश्वासले भरिएको स्वरमा आफ्नो स्थानीय भाषामा कुरा गर्न थाले। उनीहरूका लागि राष्ट्र प्रमुखले र्याप गाउने कुरा एउटा हास्यास्पद ठट्टा थियो।
यो 'ठट्टा' हाम्रो राष्ट्रिय यथार्थ हो भनेर प्रमाणित गर्न कटिबद्ध हुँदै, मैले मेरो फोन निकालें, युट्युब खोलें, र बालेनको एउटा गीत बजाएँ। गीतको तालले भाषाको पर्खाल तत्कालै भत्काइदियो; उनीहरूले एउटा पनि नेपाली शब्द बुझेनन्, तर उनीहरूले त्यसमा टाउको हल्लाए, र निश्चित रूपमा त्यसको प्रवाह र उर्जाको आनन्द लिइरहेका थिए। तैपनि, स्क्रिनमा देखिएको त्यो युवा र प्रभावशाली कलाकार मेरो देशको सर्वोच्च कार्यकारी पदमा छ भन्ने कुरा पत्याउन उनीहरूले अस्वीकार गरे। शंकालु हुँदै उनीहरूले आ-आफ्नो फोन निकालेर गुगलमा खोजे, र जब नतिजाहरू अगाडि आए, उनीहरूको शंका हट्यो। इन्टरनेटले यो असम्भव सत्यको पुष्टि गरेपछि उनीहरू विश्वास गर्न बाध्य भए, र अन्ततः जब उनीहरूको बस आइपुग्यो, उनीहरूको सुरुवाती अविश्वास साँचो आश्चर्यमा परिणत भइसकेको थियो। ती संगीत प्रेमीहरू अन्तिम शासक बालेनप्रति गहिरो नयाँ सम्मान बोकेर त्यहाँबाट बिदा भए।
विदेशमा उनीहरूको त्यो आश्चर्यले आफ्नै देशको हाम्रो भर्खरैको विगतलाई प्रतिविम्बित गर्छ, किनभने एक वर्ष अघिसम्म हामी आफैं पनि शंकालु थियौं। एउटा स्वतन्त्र र संस्थापन विरोधी आवाजले ठूलो आम चुनाव जित्न सक्छ भन्ने कुरा पत्याउन हामीले अस्वीकार गरेका थियौं, प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा पुग्ने कुरा त परै जाओस्, तर असम्भव कुरा हाम्रो यथार्थ बन्यो। आज, होटल बाहिरका ती विदेशीहरूले एउटा र्यापरले देश चलाइरहेको छ भनेर कल्पना गर्न नसकेजस्तै, हाम्रो सर्वोच्च शासक कहिल्यै तानाशाहमा परिणत हुन सक्छ भन्ने कुरा पत्याउदैनौ, र हामीले दृढतापूर्वक आशा गर्नुपर्छ कि उनी त्यस्तो कहिल्यै हुनेछैनन्। यसको सट्टा, म के विश्वास गर्छु भने वास्तविक बालेनले आफ्नो ऐतिहासिक उदयलाई सम्भव बनाउने ती स्वतन्त्रताहरूको सम्मान गर्दै—वाक स्वतन्त्रता, सम्झौताविहीन मानव अधिकार र प्रेस स्वतन्त्रताको पूर्ण रक्षा गर्दै—साँचो लोकतन्त्रको हिमायती बनिरहनेछन्।
यस्तो लोकतान्त्रिक नेतृत्वमा, नेपालका हरेक नागरिकका लागि अवसरका ढोकाहरू खुल्नुपर्छ, जसले एउटा यस्तो समृद्ध र सुरक्षित राष्ट्रको मार्ग प्रशस्त गरोस् जहाँ अन्ततः सबैले फल्नेफुल्ने अवसर पाऊन्। जब यो दृष्टिकोण साकार हुन्छ, तब त्यो दुःखद विरोधाभास—राज्य रूपी बालेन र नागरिक रूपी बालेनबीचको युद्धको अवस्था—अन्त्य हुनेछ, र त्यसको ठाउँ यस्तो समाजले लिनेछ जहाँ मानिसहरूले बालेनद्वारा निर्देशित आधुनिक रामराज्यमा साँचो र समतामूलक न्याय पाउनेछन्। तर यो हासिल गर्न एउटा अटल माग आवश्यक छ: नेपाल एउटा सम्झौताविहीन लोकतान्त्रिक राज्य रहिरहनुपर्छ जहाँ निरपेक्ष अधिकार सीधै जनताबाट प्रवाह हुन्छ, जहाँ सार्वभौम शक्तिलाई विधिको शासनले कडा रूपमा सीमित गरेको हुन्छ, र जहाँ बिना कुनै अपवाद सबैका लागि मौलिक अधिकारहरूको दृढतापूर्वक रक्षा गरिन्छ। आमूल परिवर्तनको लागि जनताको सामूहिक चाहनाबाट बालेनको जन्म भएको हो, र जबसम्म उनले यी लोकतान्त्रिक स्तम्भहरूमा टेकेर शासन गर्छन्, राष्ट्र उनको साथमा उभिनेछ। यद्यपि, जनताको जनादेश ससर्त र क्षमाहीन हुन्छ; यदि शासकले आफ्नो उद्गम बिर्सन्छ, कानुनको सीमा नाघ्छ, वा आफूलाई शिरमा राख्ने आवाजहरूलाई दबाउँछ भने, जसले यो संस्थापन खडा गरे ती नागरिकहरूसँग यसलाई भत्काउने ठ्याक्कै त्यही शक्ति हुन्छ। यदि लोकतन्त्रको वाचा तोडिन्छ भने, शासक पदच्युत हुन तयार रहनुपर्छ।
