नयाँदिल्ली — भारत र उज्बेकिस्तानले आफ्नो द्विपक्षीय सम्बन्धलाई ‘समग्र रणनीतिक साझेदारी’ (Comprehensive Strategic Partnership) को स्तरमा स्तरोन्नति गरेका छन्। प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको उज्बेकिस्तान भ्रमणका क्रममा भएको उच्चस्तरीय वार्तापछि दुवै देशले सन् २०३० सम्म द्विपक्षीय व्यापारलाई ५ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी पुर्याउने लक्ष्यसमेत घोषणा गरेका छन्।
भारत र उज्बेकिस्तानबीच पछिल्लो समय व्यापार तथा आर्थिक सम्बन्ध विस्तार हुँदै आएको छ। सन् २०२५ मा दुई देशबीचको व्यापार करिब १.३ अर्ब डलर पुगेको थियो। नयाँ लक्ष्य त्यसको तुलनामा उल्लेख्य वृद्धि हो। व्यापार विस्तारका लागि गैर–भन्सार अवरोध हटाउने, बजार पहुँच बढाउने तथा लगानी र आपूर्ति शृंखलालाई बलियो बनाउने विषयमा दुवै पक्ष सहमत भएका छन्।
वार्ताको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष उज्बेकिस्तानबाट भारतमा दीर्घकालीन युरेनियम आपूर्तिका लागि संरचना निर्माण गर्ने विषय हो। भारतले आफ्नो बढ्दो ऊर्जा आवश्यकताका बीच आणविक ऊर्जासँग सम्बन्धित आपूर्ति शृंखला विविधीकरण गर्न खोजिरहेका बेला यो सहकार्य महत्वपूर्ण मानिएको छ।
दुवै देशले रक्षा तथा सुरक्षा, महत्वपूर्ण खनिज, पूर्वाधार, डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कृषि, स्वास्थ्य, औषधि, शिक्षा, पर्यटन र प्रविधि लगायतका क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। दुई देशका विदेशमन्त्रीको नेतृत्वमा नयाँ समन्वय संयन्त्र स्थापना गर्ने निर्णयसमेत भएको छ।
डिजिटल क्षेत्रमा पनि महत्वपूर्ण सहकार्य अघि बढाइएको छ। भारतको UPI प्रणालीलाई उज्बेकिस्तानको राष्ट्रिय QR प्रणालीसँग जोड्ने सम्बन्धमा भारतको NPCI International Payments र उज्बेकिस्तानको National Interbank Processing Centre बीच व्यावसायिक सम्झौता भएको छ। यसले भविष्यमा भारतबाट उज्बेकिस्तान जाने यात्रु तथा व्यवसायका लागि डिजिटल भुक्तानी सहज बनाउन सक्छ।
भारतले मध्य एसियामा आफ्नो रणनीतिक उपस्थिति विस्तार गरिरहेका बेला उज्बेकिस्तानसँगको सम्बन्धको स्तरोन्नतिलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ। मध्य एसियाको भौगोलिक केन्द्रमा रहेको उज्बेकिस्तानसँग व्यापार, ऊर्जा, खनिज, सुरक्षा र यातायात सम्पर्क विस्तार गर्नु भारतका लागि क्षेत्रीय कनेक्टिभिटी र आपूर्ति शृंखला विविधीकरणका दृष्टिले महत्वपूर्ण हुन सक्छ।
दुवै देशबीच शिक्षा, संस्कृति र सभ्यतागत सम्बन्ध विस्तार गर्ने विषयमा समेत सहमति भएको छ। उज्बेकिस्तानमा रहेका बौद्ध सम्पदा स्थल फायोजतेपा र कारातेपाको संरक्षण तथा पुरातात्त्विक अनुसन्धानमा सहकार्य गर्ने समझदारी पनि भएको छ।
भारत र उज्बेकिस्तानबीचको सम्बन्धलाई ‘समग्र रणनीतिक साझेदारी’मा पुर्याउने निर्णयले दुई देशको सम्बन्ध अब परम्परागत व्यापार तथा कूटनीतिभन्दा बाहिर ऊर्जा, प्रविधि, रक्षा, महत्वपूर्ण खनिज, डिजिटल पूर्वाधार र क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीसम्म विस्तार गर्ने संकेत दिएको छ।
