आयुष्मान खुराना र सारा अली खान अभिनित बलिउड कमेडी फिल्म 'उड्ता तीर' लाई नेपालमा प्रदर्शन गर्न रोक लगाइएपछि यसले कूटनीतिक, राजनीतिक र सामाजिक वृत्तमा ठूलो बहस सिर्जना गरेको छ। नेपालको केन्द्रीय चलचित्र सेन्सर बोर्डले राष्ट्रिय चलचित्र ऐन, २०२६ को दफा ८(३) लाई उद्धृत गर्दै फिल्मको वितरण कम्पनी नेसनल सिने ग्रुपलाई प्रदर्शन अनुमति दिन अस्वीकार गरेको छ। बोर्डका अनुसार फिल्मको कथावस्तुले भारत र पाकिस्तानबीचको तनावलाई चित्रण गर्ने हुँदा यसले मित्रराष्ट्र पाकिस्तानसँगको सम्बन्धमा खलल पुर्याउन सक्ने आधारमा प्रतिबन्ध लगाइएको हो।
यसअघिका समीक्षाहरूलाई आधार मान्ने हो भने, 'उड्ता तीर' एउटा विशुद्ध हास्यव्यंग्य फिल्म हो जसमा आयुष्मान खुरानाले एक पाकिस्तानी जासुसको भूमिका निर्वाह गरेका छन्। दुर्घटनामा परेर स्मरणशक्ति गुमाएपछि उनले आफूलाई कट्टर भारतीय देशभक्त सैनिक मान्न थाल्छन् र त्यसपछि उत्पन्न हुने 'कमेडी अफ एरर्स' मार्फत राजनीतिक अवस्था र पाकिस्तानी सत्तामाथि व्यंग्य गरिएको छ। लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा हास्यव्यंग्यमार्फत राजनीतिक परिवेशलाई प्रस्तुत गर्नुलाई पूर्ण रूपमा स्वीकार्य र सामान्य मानिन्छ। तर, एउटा व्यंग्यात्मक फिल्मलाई कूटनीतिक संवेदनशीलताको आवरणमा प्रतिबन्ध लगाइनुले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामाथि सरकारको अनुदारवादी दृष्टिकोणलाई उजागर गरेको छ।
यस निर्णयले वर्तमान प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको नीति र नियतमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। स्मरण रहोस्, उनी काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर हुँदा पनि हिन्दी फिल्म प्रदर्शनमा रोक लगाएर विवाद र चर्चामा आएका थिए। आगामी नोभेम्बर २०२६ को अन्त्यमा प्रधानमन्त्री शाह भारत भ्रमणमा जाने तयारीमा छन्। यस्तो महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा एउटा भारतीय फिल्मलाई प्रतिबन्ध लगाएर उनले नयाँ दिल्लीलाई कस्तो सन्देश दिन खोजेका हुन्? के यो उनको विगतको भारत-विरोधी अडानकै निरन्तरता हो, वा घरेलु राजनीतिमा तथाकथित 'राष्ट्रवादी' छवि कायम राख्ने प्रयास?
यस विज्ञापनमा इच्छुक हुनुहुन्छ?
के तपाईं लिंकमा जारी राख्न चाहनुहुन्छ वा थप विवरणको लागि आफ्नो जानकारी प्रदान गर्न चाहनुहुन्छ?
कृपया तपाईंको विवरण दिनुहोस्
अगाडि बढ्न विवरण भर्नुहोस्
अहिले समाजमा उठिरहेका गम्भीर भू-राजनीतिक र सामाजिक प्रश्नहरूलाई पनि नजरअन्दाज गर्न सकिँदैन। बौद्धिक वर्ग र आलोचकहरूले यो प्रतिबन्धलाई बढ्दो 'भारत-विरोधी राष्ट्रवाद' को अभिव्यक्तिका रूपमा हेर्न थालेका छन्। एउटा सामान्य बलिउड कमेडी फिल्मले नै सम्बन्ध बिग्रिने गरी नेपालले पाकिस्तानप्रति यति धेरै एकतर्फी संवेदनशीलता र झुकाव किन देखाइरहेको छ भन्ने प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो। यसै सन्दर्भमा, केही विश्लेषकहरूले नेपालका तराई र पहाडी इलाकाहरूमा बढ्दो भनिएका कथित कट्टरपन्थी गतिविधि र जनसांख्यिकीय बदलावले यस्ता निर्णयहरूमा अप्रत्यक्ष प्रभाव पारिरहेको आशंका पनि व्यक्त गरेका छन्। के सरकार कुनै विशेष तप्कालाई रिझाउने दबाबमा परेर यस्ता सेन्सरसिप लागू गरिरहेको छ भन्ने गम्भीर बहस सुरु भएको छ।
लोकतन्त्रको सौन्दर्य यसको सहनशीलता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा अडेको हुन्छ। हास्य र व्यंग्यले कुनै पनि बलियो राष्ट्रको जग हल्लाउन सक्दैन। 'उड्ता तीर' जस्तो फिल्मलाई प्रतिबन्ध लगाएर सरकारले कूटनीतिक सन्तुलन कायम गरेको दाबी गरे पनि, यसले नेपालको वाक् स्वतन्त्रतामाथि प्रहार गरेको छ। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको आगामी भारत भ्रमणअघि चालिएको यो कदमले नेपालभित्र हुर्कंदै गरेको भू-राजनीतिक झुकाव र अनुदारवादी सेन्सरसिप प्रवृत्तिमाथि लामो समयसम्म प्रश्न उठाइरहनेछ।
