मोदी सहभागी कार्यक्रममा भारतीय विदेशमन्त्रीअगाडि नेपाली अर्थमन्त्रीको अपमानजनक र फितलो प्रस्तुति

नयाँ दिल्ली — नेपालका अर्थमन्त्री, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का उपसभापति तथा दुई-तिहाइ बहुमतप्राप्त शक्तिशाली वर्तमान सरकारका प्रभावशाली मन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेको नयाँ दिल्लीस्थित 'एनडीटीभी वर्ल्डSummit २०२६' (अक्टोबर २२–२३, २०२६) मा भएको सहभागितालाई लिएर कूटनीतिक मर्यादा, मिडिया प्राथमिकता र राजनीतिक अडानबारे बहुआयामिक बहस सुरु भएको छ।

पहिलो दिन: दर्शकदीर्घाबाट सम्बोधन र धन्यवाद ज्ञापन

अक्टोबर २२ (पहिलो दिन) आयोजित उच्चस्तरीय सत्रमा भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस. जयशङ्करले विश्व भू-राजनीति तथा सन् २०२० को गलवान झडपपछिको भारत-चीन सीमा व्यवस्थापनबारे छलफल गरिरहेका थिए। सोही क्रममा नेपालमा आएको बाढी-पहिरोको प्रसङ्गले पनि प्रवेश पाएको थियो।

कार्यक्रममा नेपालका अर्थमन्त्री तथा "शीर्ष अन्तर्राष्ट्रिय अर्थशास्त्री" का रूपमा परिचय गराइएका डा. वाग्ले भने मुख्य मञ्चमा नभई दर्शकदीर्घामा बसिरहेका थिए। दर्शकदीर्घाबाटै हातमा माइक लिएर बोल्दै डा. वाग्लेले सन् २०१५ को भूकम्प र हालै रसुवा तथा भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढी-पहिरोपछि भारतले पुर्‍याएको तत्काल मानवीय सहायताप्रति हृदयदेखि नै धन्यवाद ज्ञापन गरे। त्यसपछि उनले बहुपक्षीयता कमजोर बन्दै गएको अवस्थामा दक्षिण एसियाली देशहरूले उप-क्षेत्रीय र बहुपक्षीय समूहहरूलाई औपचारिकता दिनुपर्छ कि पर्दैन भनी सैद्धान्तिक अर्थशास्त्रमा आधारित जिज्ञासा राखेका थिए।

सोही दिनको अन्तिम सत्रमा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले विशेष सम्बोधन गर्नुभएको थियो।

कूटनीतिक मर्यादा, मिडिया प्राथमिकता र विश्लेषकहरूका टिप्पणी

(नोट: समाचार र विचारबीचको भिन्नता प्रस्ट पार्न तलका बुँदाहरूमा विश्लेषक, आलोचक तथा राजनीतिक टिप्पणीकारहरूका धारणा समावेश गरिएको छ।)

कूटनीतिक मर्यादा र उपस्थितिको प्रभाव: कूटनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार एउटा सार्वभौम मुलुकका विदेशमन्त्री मञ्चमा रहँदा अर्को सार्वभौम मुलुकका वरिष्ठ अर्थमन्त्री दर्शकदीर्घामा सीमित हुनुले कूटनीतिक मर्यादामाथि प्रश्न उठाएको छ। आयोजकहरूले उनको न्यानो स्वागत र सम्मान गरे तापनि नेपाल सरकारका मन्त्री दर्शकदीर्घाबाट बोल्नुलाई कूटनीतिक दृष्टिकोणले प्रभावकारी मान्न नसकिने आलोचकहरूको तर्क छ।
द्विपक्षीय सीमा विवादमा मौनता: सत्रमा चीन-भारत सीमा विवादको चर्चा भइरहँदा समेत डा. वाग्लेले लिपुलेक, कालापानी तथा लिम्पियाधुराजस्ता नेपाल-भारतबीचका संवेदनशील द्विपक्षीय सीमा विवादबारे कुनै कुरा नउठाएको भन्दै आलोचना भएको छ।
मिडिया प्राथमिकतामाथि कटाक्ष: राजनीतिक टिप्पणीकारहरूले अर्थमन्त्री वाग्लेको मिडिया पहुँच रणनीतिमाथि टिप्पणी गरेका छन्। स्वदेशी मिडिया वा साना युट्युब च्यानलहरूलाई अन्तर्वार्ता नदिने तर भारतीय मिडियाको कार्यक्रममा दर्शकदीर्घामा बस्न पाउँदा गौरव महसुस गर्ने प्रवृत्तिले पर्याप्त सम्मान र मर्यादाको विषयमा प्रश्न उठाएको टिप्पणीकारहरूको भनाइ छ।
मन्त्रीको समय र प्राथमिकता: दुई-तिहाइ बहुमतप्राप्त सरकारका अर्थमन्त्री विदेशी मिडियाको कार्यक्रममा पहिलो र दोस्रो दुवै दिन पूर्ण समय खटिएकोमा पनि आलोचना भएको छ। पहिलो दिन उपस्थित भएका भारतीय क्याबिनेट मन्त्रीहरू दोस्रो दिन त्यसरी नै उपलब्ध होलान् वा नहोलान् भन्ने प्रश्न उठाउँदै आलोचकहरूले नेपालका मन्त्रीको समय व्यवस्थापनमाथि प्रश्न गरेका छन्।

दोस्रो दिनको अपेक्षा

सम्मेलनको दोस्रो दिन (अक्टोबर २३) डा. वाग्लेले “Proximity to Prosperity: The India-Nepal Opportunity” शीर्षकको विशेष सत्रमा सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। उक्त सत्रमा नेपाल-भारत सम्बन्धका वास्तविक तथा पेचिला द्विपक्षीय मुद्दाहरू उठ्छन् वा केवल औपचारिक छलफलमा सीमित हुन्छ भन्ने विषयमा आम चासो रहेको छ।