काठमाडौं । भारतले डिजिटल पूर्वाधारलाई आर्थिक विकास र प्रविधिगत रूपान्तरणको साधनसँगै आफ्नो क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा अघि बढाइरहेको छ। डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारमा भारतको अनुभवले देशको ‘सफ्ट पावर’लाई नयाँ आयाम दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
भारतले पछिल्ला वर्षहरूमा डिजिटल सेवाको पहुँच विस्तार गर्दै नागरिकको दैनिक जीवनसँग जोडिएका विभिन्न क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोग बढाएको छ। डिजिटल पहिचान, डिजिटल भुक्तानी तथा सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा प्रविधिको प्रयोगले भारतलाई ठूलो जनसंख्यामा डिजिटल सेवा विस्तार गर्न सक्षम बनाएको छ।
भारतको डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारको विशेषता यसको ठूलो जनसंख्यामा प्रयोग भएको स्तर हो। करोडौँ नागरिकलाई एउटै डिजिटल प्रणालीमार्फत सेवा उपलब्ध गराउने अनुभवले भारतलाई अन्य विकासशील देशका लागि समेत अध्ययन र सहकार्यको सम्भावित साझेदार बनाएको छ।
भारतले आफ्नो डिजिटल अनुभवलाई विदेश नीतिसँग समेत जोड्न थालेको छ। विकासशील देशहरूसँग डिजिटल प्रविधि, पूर्वाधार र डिजिटल सेवासम्बन्धी ज्ञान तथा अनुभव आदानप्रदानले भारतको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तार गर्न सहयोग पुर्याइरहेको छ।
डिजिटल पूर्वाधारको विस्तारले भारतको आर्थिक प्रभावलाई समेत बलियो बनाइरहेको छ। डिजिटल भुक्तानी र अनलाइन सेवाको विस्तारले व्यापार तथा वित्तीय कारोबारलाई सहज बनाउनुका साथै नयाँ प्रविधि र स्टार्टअप क्षेत्रको विकासलाई प्रोत्साहन गरेको छ।
भारतको यो अनुभव विशेषगरी दक्षिण एसिया तथा ग्लोबल साउथका देशका लागि महत्वपूर्ण बन्न सक्छ। सीमित स्रोतमा ठूलो जनसंख्यालाई डिजिटल सेवा उपलब्ध गराउने भारतीय अनुभवले अन्य विकासशील देशलाई आफ्नै डिजिटल प्रणाली निर्माण गर्न सहयोग गर्न सक्छ।
यससँगै डिजिटल पूर्वाधार भारतको रणनीतिक प्रभाव विस्तार गर्ने माध्यम पनि बन्दै गएको छ। प्रविधि र डिजिटल सेवामा सहकार्यले देशहरूबीच आर्थिक सम्बन्ध मात्र होइन, दीर्घकालीन राजनीतिक तथा कूटनीतिक सम्बन्धलाई समेत बलियो बनाउन सक्छ।
चीनले पनि डिजिटल प्रविधि र पूर्वाधारमार्फत विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेको अवस्थामा भारतको डिजिटल कूटनीतिको विस्तारलाई क्षेत्रीय रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा हेरिएको छ।
भारतका लागि डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार केवल घरेलु विकासको परियोजना होइन। यसलाई अन्य देशसँग प्रविधि साझेदारी, विकास सहकार्य र कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्दा नयाँदिल्लीको ‘सफ्ट पावर’ अझ बलियो बन्न सक्छ।
भारतको डिजिटल रूपान्तरणले देशको प्रविधिगत क्षमता र नवप्रवर्तनको छवि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गर्न योगदान दिएको छ। आगामी दिनमा भारतले आफ्नो डिजिटल पूर्वाधारको अनुभवलाई कति प्रभावकारी रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीमा रूपान्तरण गर्छ भन्ने विषय उसको बढ्दो विश्वव्यापी प्रभावका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ।
