दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन (सार्क) को पुनरुत्थानको सम्भावना पछिल्लो समय झन् कमजोर बनेको छ। पाकिस्तानमा चुलिँदै गएको गम्भीर आर्थिक संकट, आन्तरिक राजनीतिक विवाद, र सीमावर्ती हिंसाका कारण यस क्षेत्रको सबैभन्दा पुरानो साझा मञ्च सक्रिय हुने बाटो बन्द प्रायः भएको छ। यस सुरक्षा र राजनीतिक अस्थिरताले समग्र दक्षिण एसियाकै बहुपक्षीय सहकार्यका प्रयासहरूलाई नयाँ अन्योलतर्फ धकेलिदिएको छ।
काठमाडौँमा सार्क सचिवालय रहेको कारणले यस संगठनको निरन्तर निष्क्रियताले नेपालको कूटनीतिक प्रभावकारितामा प्रत्यक्ष असर पुर्याएको छ। सन् २०१४ देखि सार्कको नियमित शिखर सम्मेलन हुन नसक्नुमा भारत र पाकिस्तानबीचको तनावलाई मुख्य कारक मानिँदै आएको थियो। हाल सदस्य राष्ट्रहरूमाझ अझ गहिरिएको आपसी अविश्वासले व्यापार, ऊर्जा, पर्यटन र जनस्तरको सम्बन्ध विस्तारका लागि स्थापना गरिएको यो महत्वपूर्ण संगठनलाई पूर्ण रूपमा ओझेलमा पारिदिएको छ।
सार्कको पुनर्जीवनको पर्खाइमा समय खर्चिनु भन्दा नेपालले अब व्यावहारिक र वैकल्पिक क्षेत्रीय संयन्त्रहरू तर्फ आफ्नो कूटनीतिक जोड बढाउनुपर्ने परराष्ट्र मामिलाका जानकारहरूको निष्कर्ष छ। विशेष गरी बिम्स्टेक (BIMSTEC) र बंगालको खाडी केन्द्रित आर्थिक पहलहरू नेपालका लागि बढी फलदायी र वास्तविक विकल्पका रूपमा अगाडि आएका छन्। यी मञ्चहरू मार्फत नेपालले आफ्नो क्षेत्रीय उपस्थितिलाई थप बलियो र आर्थिक रूपमा फलदायी बनाउन सक्ने देखिन्छ।
वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा नेपालले भारत, बंगलादेश, र भुटान जस्ता साझेदार मुलुकहरूसँग ऊर्जा व्यापार, विद्युत् प्रसारण लाइन विस्तार, र क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीका परियोजनाहरूलाई व्यावहारिक रूपमै अगाडि बढाइरहेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार बदलिँदो शक्ति समीकरण अनुरूप नेपालले आफ्नो कूटनीतिक भूमिकालाई पुनरपरिभाषित गर्ने समय आइसकेको छ। सार्कको वर्तमान अवस्था जे जस्तो भए पनि नयाँ उपक्षेत्रीय अवसरहरूको अधिकतम उपयोग गर्दै देशको आर्थिक र रणनीतिक हित सुरक्षित गर्नु नै नेपालको दीर्घकालीन हितमा हुनेछ।
