पाल्पाको रिब्दीकोटमा पुग्दा यहाँको माटो र हावापानीमा एउटा फरक सुगन्ध र उत्साह भेटियो। जंगली जनावरले बाली सखाप पारेर उजाडिएका र बसाइँसराइले रित्तिएका गाउँहरू अहिले राताम्य अकबरे खुर्सानीले सजिएका छन्। यो परिवर्तनको नाम हो— 'अकबरी क्रान्ति', जसको नेतृत्व गरिरहेका छन् स्थानीय शिक्षक तथा अगुवा कृषक जनक आचार्यले।
पूर्वी नेपालको इलामबाट ल्याइएको बिउले पश्चिम पाल्पाका किसानको आर्थिक भाग्यरेखा कसरी कोर्यो? नेपाल आजको स्थलगत रिपोर्टिङका क्रममा हामीले यसको लोभलाग्दो कथा खोतलेका छौँ।
करेन्ट चाउचाउ र गाउँको अर्थतन्त्रको बलियो सम्बन्ध
यो क्रान्ति सफल हुनुको पछाडि एउटा स्वदेशी ब्रान्डको ठूलो हात छ। लोकप्रिय 'करेन्ट चाउचाउ' लगायतका खाद्य सामग्री उत्पादन गर्ने उद्योग 'यशोदा फूड्स' लाई वार्षिक रूपमा करिब ४०० मेट्रिक टन अकबरे खुर्सानी आवश्यक पर्छ।
-
यसमध्ये २५० मेट्रिक टन (आधा भन्दा बढी हिस्सा) पाल्पा एक्लैले धान्दै आएको छ।
-
बाँकी परिमाण मकवानपुर, भोजपुर र अर्घाखाँची जस्ता पहाडी जिल्लाहरूबाट आपूर्ति गरिन्छ।
कृषक आचार्य भन्छन्, "यदि यशोदा फूड्सले हाम्रो खुर्सानी नकिन्ने हो भने सडकमा फाल्नुको विकल्प छैन। करेन्ट चाउचाउले हाम्रो बजार सुनिश्चित गरिदिएकै कारण आज गाउँमा खुसी छाएको छ।"
कसरी बदलियो किसानको जीवन? (मुख्य उपलब्धिहरू)
बिक्रम सम्वत २०७६ सालमा सुरु भएको यो खेती आज २ हजार रोपनीभन्दा बढी क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। यसले ल्याएका मुख्य परिवर्तनहरू यस्ता छन्:
-
आर्थिक छलाङ: गत वर्ष मात्र रिब्दीकोटको एउटा संकलन केन्द्रमार्फत ४ करोड २८ लाख रुपैयाँ किसानको हातमा पर्यो। चाडपर्व मनाउन वा घरखर्च चलाउन साहुसँग महँगो ब्याजमा ऋण खोज्नुपर्ने बाध्यता अब इतिहास बनेको छ।
-
जनावरको डरमुक्त खेती: बाँदर, मृग र बँदेलले नखाने हुँदा किसानहरूले रातभर जाग्राम बसेर बाली रुङ्नुपर्ने अवस्थाको अन्त्य भएको छ।
-
विषादीरहित (पूर्ण अर्गानिक): रासायनिक मल र घातक विषादीको प्रयोगविना नै गाईभैँसीको गोठे मलबाट यो खुर्सानी उत्पादन भइरहेको छ।
-
महिला सशक्तिकरण र रोजगारी: गाउँका एकल महिला र श्रीमान् विदेशिएका दिदीबहिनीहरूले खुर्सानी बेचेरै लाखौँ कमाउन थालेका छन्। गाउँमै रोजगारी सिर्जना भएपछि विदेशिने क्रमसमेत रोकिएको छ।
भिडियो हेर्न नछुटाउनुहोला!
यो केवल अकबरे खुर्सानी फलाउने सामान्य कृषिकथा मात्र होइन। यो त एउटा स्वदेशी उद्योग र कर्पोरेट बजारले कसरी नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्र र किसानहरूको जीवन पद्धति नै बदलिदिन सक्छ भन्ने जिउँदो दृष्टान्त हो। नेपाल सरकारले यस्तै बजार सुनिश्चित गरिदिने हो भने युवाहरू खाडी जानुपर्ने छैन।
जनक आचार्यको सङ्घर्ष, सफलता र नेपालका सम्पूर्ण किसानहरूमा ऊर्जा भर्ने यो विस्तृत र प्रेरणादायी भिडियो अन्तर्वार्ता हेर्न Nepal Aaaj (नेपाल आज) को आधिकारिक YouTube च्यानलमा जानुहोस्।
