काठमाडौं | अन्तर्राष्ट्रिय डेस्क - हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा सुरक्षा चुनौतीहरू निरन्तर जटिल बन्दै गइरहेका बेला भारतले औपचारिक सैन्य गठबन्धनभन्दा व्यावहारिक रणनीतिक साझेदारी (Practical Alliances) लाई प्राथमिकता दिँदै आफ्नो क्षेत्रीय भूमिका विस्तार गरिरहेको विश्लेषण सार्वजनिक भएको छ। विज्ञहरूका अनुसार यही रणनीतिले भारतलाई स्वतन्त्र विदेश नीतिसहित क्षेत्रीय स्थायित्वमा प्रभावशाली शक्ति बनाउँदै लगेको छ।
विश्लेषणअनुसार भारतले अमेरिका, जापान, अष्ट्रेलिया, फ्रान्स, इन्डोनेसिया तथा अन्य समान सोच भएका मुलुकसँग समुद्री सुरक्षा, रक्षा सहकार्य, प्रविधि, गुप्तचर सूचना आदान–प्रदान तथा आपूर्ति शृङ्खला सुदृढीकरणमा सहकार्य विस्तार गरिरहेको छ। यद्यपि भारतले कुनै औपचारिक सैन्य गठबन्धनमा आबद्ध नभई आफ्नो रणनीतिक स्वायत्ततालाई निरन्तर प्राथमिकतामा राखेको उल्लेख गरिएको छ।
सुरक्षा मामिलाका विज्ञहरूका अनुसार भारतको यही लचिलो रणनीतिले बदलिँदो भू–राजनीतिक वातावरणमा विभिन्न साझेदार राष्ट्रसँग आवश्यकताअनुसार सहकार्य गर्न सहज बनाएको छ। क्वाड (Quad), हिन्द–प्रशान्त समुद्री अभ्यास, द्विपक्षीय रक्षा सम्झौता तथा बहुपक्षीय सुरक्षा संवादहरूमा भारतको सक्रिय सहभागितालाई यस रणनीतिक दृष्टिकोणको उदाहरणका रूपमा हेरिएको छ।
विश्लेषकहरूको भनाइमा हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा समुद्री मार्गको सुरक्षा, आपूर्ति शृङ्खलाको संरक्षण तथा नियममा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको प्रवर्द्धन अहिले प्रमुख प्राथमिकता बनेका छन्। भारतले यी विषयलाई आफ्नो विदेश तथा सुरक्षा नीतिको केन्द्रमा राख्दै विश्वका प्रमुख लोकतान्त्रिक मुलुकसँग सम्बन्धलाई निरन्तर सुदृढ बनाइरहेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका जानकारहरूका अनुसार भारतको विदेश नीति अब केवल दक्षिण एशियामा सीमित नरही हिन्द–प्रशान्तको व्यापक रणनीतिक सन्तुलनमा प्रभाव पार्ने दिशामा विकसित भइरहेको छ। क्षेत्रीय साझेदारी, आर्थिक सहकार्य तथा रक्षा कूटनीतिलाई समान रूपमा अघि बढाउने भारतको नीतिले विश्व समुदायको ध्यान आकर्षित गरेको उनीहरूको भनाइ छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार औपचारिक सैन्य गठबन्धनभन्दा साझा हितमा आधारित लचिलो सहकार्यको भारतीय मोडेलले हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा शक्ति सन्तुलन कायम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। बदलिँदो अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिमा भारतको यस्तो व्यावहारिक कूटनीतिक रणनीतिले देशको क्षेत्रीय प्रभाव तथा विश्वव्यापी रणनीतिक महत्वलाई आगामी वर्षहरूमा अझ मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
