काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री बालेन्द्र साह आगामी नोभेम्बर २३ देखि २५ सम्म (मंसिर ७ देखि ९ गते) भारत भ्रमणमा जाने भएका छन्। सरकार निकट स्रोतका अनुसार नेपालको विशेष पहलमा भारत सरकारसँग समन्वय गरी यो भ्रमणको समय तालिका तय गरिएको हो।
मुख्य एजेन्डा: सीमा विवाददेखि जलविद्युत्सम्म
भ्रमणका क्रममा दुई देशबीच मुख्य रूपमा निम्न विषयहरूमा छलफल हुने सम्भावना छ:
-
सीमा विवाद: प्रधानमन्त्री साहले यसअघि संसदमै नेपालले भारतको भूमि/सीमा मिचेको अभिव्यक्ति दिएका थिए। यसका साथै 'जेन्जी' आन्दोलनका क्रममा सुगौली सन्धि जलाइएको भनिएको प्रसङ्गसमेत चर्चामा रहेकाले यसपटक सीमा विवाद सुल्झाउन कस्तो रणनीति अपनाइन्छ भन्नेमा व्यापक चासो छ।
-
बाढी प्रकोप र राहत समन्वय: भोटेकोसी बाढीका बेला भारतले नेपाललाई सहयोग गरेको थियो। नेपाल माथिल्लो तटीय (Upper Riparian) राष्ट्र भएकाले बाढी र प्राकृतिक विपद् नेपाल र भारत दुवैको साझा समस्याका रूपमा छलफलको विषय बन्नेछ।
-
जलविद्युत् र ऊर्जा व्यापार: नेपालमा सञ्चालित भारतीय जलविद्युत् आयोजनाहरू र दुई देशबीच भइरहेको विद्युत् व्यापारलाई थप सहज र विस्तार गर्ने विषयमा वार्ता हुनेछ।
कसरी तय भयो भ्रमण? (पर्दापछाडिको कूटनीति)
परराष्ट्र मन्त्रालयले यस भ्रमणबारे हालसम्म कुनै आधिकारिक जानकारी दिएको छैन। स्रोतका अनुसार केही समयअघि प्रधानमन्त्रीका प्रमुख सल्लाहकार कुमार बेन्जेन्कार (कुमार बेन) सुटुक्क भारत पुगेर भारतीय राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार (NSA) अजित डोभालसँग भेटवार्ता गरेको चर्चा चलेको थियो। यद्यपि, कुमार बेन र अजित डोभालबीचको उक्त भेटघाटको आधिकारिक रूपमा पुष्टि भने भएको छैन। यो भ्रमण औपचारिक कूटनीतिक माध्यम (परराष्ट्र मन्त्रालय) भन्दा पनि प्रमुख सल्लाहकार कुमार बेनकै प्रत्यक्ष पहलमा तय भएको दाबी गरिएको छ।
भ्रमण टोली र आन्तरिक राजनीतिक तरङ्ग
प्रधानमन्त्रीको टोलीमा को-को सहभागी हुने भन्ने विषय अझै टुंगिसकेको छैन। भ्रमणमा परराष्ट्र मन्त्री सिसिर खनाल वा प्रमुख सल्लाहकार कुमार बेनमध्ये एक जना वा दुवै जाने सम्भावना छ। यदि परराष्ट्र मन्त्रालयको प्रत्यक्ष संलग्नताबिना भ्रमण तय भएको पुष्टि भएमा, प्रधानमन्त्रीस्तरीय भ्रमण भए तापनि परराष्ट्र मन्त्री सहभागी नहुन पनि सक्ने अड्कलबाजी गरिएको छ। यसैबीच, यसअघि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछानेले भारत भ्रमणका क्रममा पाएको उच्चस्तरीय सम्मानलाई लिएर पनि राजनीतिक वृत्तमा तुलना सुरु भएको छ। परराष्ट्र मन्त्री खनाललाई लामिछाने निकट मानिने भएकाले, मन्त्रालयलाई पन्छाएर सल्लाहकारमार्फत भ्रमण तय भएको विषयमा लामिछानेको प्रतिक्रिया के रहला र भारतले प्रधानमन्त्री साहलाई कस्तो स्वागत-सत्कार गर्ला भन्ने विषयलाई चासोका साथ हेरिएको छ।