काठमाडौँ । नेपाली राजनीतिको परम्परागत मियोलाई हल्लाउँदै 'वैकल्पिक शक्ति' का रूपमा उदाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) यतिबेला आफ्नो पहिलो ऐतिहासिक महाधिवेशनको संघारमा छ। निर्वाचनताका "जान्नेलाई छान्ने" र "सुसंस्कृत राजनीतिको भाष्य" निर्माण गरेर सचेत मतदाताको मन जितेको रास्वपा, महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा भने पुरानै दलहरूको कपी-पेस्ट शैली र आन्तरिक शक्ति सन्तुलनको चेपुवामा परेको देखिन्छ।
बाहिरबाट हेर्दा लोकतान्त्रिक अभ्यासको रङ ओढेको रास्वपाभित्र भित्रभित्रै भने नयाँ 'सिन्डिकेट' र गुटबन्दीको बीजारोपण भइसकेको छ।
निर्विकल्प रवि: प्रचण्डपथकै सिको?
महाधिवेशनको सबैभन्दा रोचक र आलोचनात्मक पक्ष भनेकै सभापति पदमा रवि लामिछानेको "निर्विकल्प" उपस्थिति हुनु हो। सुसंस्कृत र विधिको कुरा गर्ने पार्टीमा सभापति पदका लागि अन्य कुनै पनि नेताको आकांक्षा वा उम्मेदवारी नदेखिनुले रास्वपाभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्रमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरिदिएको छ।
क्रिटिकल एनालिसिस: यो शैली ठ्याक्कै माओवादी पृष्ठभूमिका शीर्ष नेता पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' को शासकीय शैलीसँग मेल खान्छ, जहाँ दशकौँसम्म नेतृत्व परिवर्तनको बहस त परै जाओस्, नेतृत्वको विकल्प खोज्ने हिम्मत कसैले गर्दैन। रवि लामिछानेको यो 'निरंकुश लोकतान्त्रिक' छविले रास्वपा कतै 'वैकल्पिक दल' बाट 'रवि क्लब' मै संकुचित हुन लागेको त होइन भन्ने आशंकालाई बल पुर्याएको छ।
'रवि क्लब' भर्सेज 'बालेन गुट': आन्तरिक लोकतन्त्रको सर्भिसिङ कि भागबन्डा?
भ्रष्टाचारले अर्थतन्त्रलाई अलिकति चलायमान बनाउँछ भनेझैँ, अलिअलि गुटबन्दीले पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रको सर्भिसिङ गर्छ भन्ने भाष्य रास्वपाभित्र स्थापित हुन थालेको छ। दलभित्र स्पष्ट रूपमा दुईवटा धार देखिएका छन्— रवि क्लब र बालेन गुट।
वरिष्ठ नेता बालेन्द्र साह (बालेन) लाई हाल सरकार र कार्यकारी भूमिकाको कार्यव्यस्तताका कारण सभापतिमा उठ्ने फुर्सद र माहोल त छैन, तर पार्टीको शक्ति संरचनामा आफ्नो बलियो पकड राख्न उनी र उनी पक्षधर निकै रणनीतिक रूपमा अगाडि बढेका छन्। बालेन प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार बन्नुअघिसम्म रास्वपा रविको 'निजी क्लब' जस्तो मात्रै थियो, जहाँ उनका निकटस्थहरूको मात्रै हालिमुहाली थियो। तर, अहिले शक्ति समीकरण बदलिएको छ।
भित्री सहमति: पदको भागबन्डा यसरी हुँदैछ
रास्वपा स्रोतका अनुसार, पार्टीलाई फुटबाट जोगाउन र दुवै धारलाई समेट्न महाधिवेशन अगावै 'पावर शेयरिङ' को खाका तयार भइसकेको छ। जसअनुसार बालेन गुटले पार्टीका महत्वपूर्ण सांगठनिक र नीतिगत पदहरू हात पार्ने पक्कापक्की भएको छ:
सुसंस्कृत बन्ने कसीमा रास्वपा
पुरानो प्रवृत्तिलाई गाली गरेर जन्मिएको पार्टीले आफ्नै महाधिवेशनमा पदहरूको 'कोठे भागबन्डा' र 'मनोनयनको राजनीति' गर्नु आफैँमा विरोधाभासपूर्ण छ। यदि रास्वपाले आफूलाई साँच्चिकै 'जान्ने, सुसंस्कृत र लोकतान्त्रिक' प्रमाणित गर्नु छ भने, यो भागबन्डाको राजनीति र 'रवि क्लब' को धङधङीबाट माथि उठ्नै पर्छ। अन्यथा, नयाँ बोतलमा पुरानै रक्सी जस्तै, रास्वपा पनि अर्को एउटा परम्परागत दलकै नयाँ संस्करण मात्र साबित हुनेछ।
