विद्रोही स्वभाव र विमान अपहरणको त्यो जोखिम
नेपालको आधुनिक इतिहासमा एक विशाल तर विवादास्पद व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गिरिजाप्रसाद कोइराला, जसलाई आमरूपमा 'गिरिजाबाबु' भनेर चिनिन्छ, को जन्म सन् १९२४ जुलाई ४ मा भारतको बिहारस्थित टेडीमा निर्वासनकै क्रममा भएको थियो। समाज सुधारक कृष्णप्रसाद कोइरालाका कान्छा छोरा गिरिजा, आफ्ना दाजुहरू मातृका र बीपी कोइरालाको बौद्धिक छविका विपरीत 'एक्सन' लिने नेताका रूपमा परिचित भए। वि.सं. २००३ (सन् १९४७) को विराटनगर जुट मिल हडतालबाट आफ्नो राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका कोइरालाको सबैभन्दा साहसिक कदम भनेको पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको सशस्त्र संघर्ष थियो। ऐतिहासिक अभिलेखहरूका अनुसार, सन् १९७३ मा नेपाल राष्ट्र बैंकको भनिएको करिब ३० लाख भारतीय रुपैयाँ लुट्नका लागि नेपाल वायुसेवा निगमको ट्विन अटर विमान अपहरणको मुख्य योजनाकार उनै थिए। नेपालको इतिहासमा भएको यो एक मात्र राजनीतिक विमान अपहरणले उनलाई सत्तामा पुग्नु धेरै अघि नै जोखिम मोल्न सक्ने विद्रोही नेताका रूपमा स्थापित गरेको थियो।
सत्तामा आरोहण र काण्डहरूको दाग
वि.सं. २०४६ (सन् १९९०) मा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि, आफ्ना दाजु बीपी कोइरालाको छायाबाट बाहिर निस्किँदै गिरिजाप्रसाद ३२ वर्षपछि नेपालको पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बने। उनको कार्यकालको सुरुवात आर्थिक उदारीकरणको नीतिबाट भयो, जसले नेपाललाई विश्वबजारसँग जोड्ने काम गर्यो। यद्यपि, उनको प्रशासन चाँडै नै आन्तरिक कलह र भ्रष्टाचारका आरोपहरूले घेरियो। सन् १९९३ को 'धमिजा काण्ड', जसमा राष्ट्रिय ध्वजावाहकका लागि अनियमित नियुक्तिहरू गरिएको आरोप थियो, उनको छविलाई धूमिल पार्ने पहिलो ठूलो घटना बन्यो। यसलगत्तै भारतसँग गरिएको विवादास्पद 'टनकपुर सम्झौता' ले अर्को तरंग ल्यायो। कोइरालाले यसलाई केवल एक 'समझदारी' भनेर दाबी गरे तापनि सर्वोच्च अदालतले यसलाई संसदीय अनुमोदन चाहिने 'सन्धि' भएको फैसला सुनाउँदा सरकार अप्ठ्यारोमा परेको थियो।
लाउडा प्रकरण र पार्टीभित्रको विग्रह
कोइरालाको कार्यशैलीलाई धेरैले जिद्दी र एकाधिकारवादी भनेर व्याख्या गर्ने गरेका छन्, जसका कारण नेपाली कांग्रेसभित्र गहिरो विभाजन पैदा भयो। पार्टीका संस्थापक नेताहरू गणेशमान सिंह र कृष्णप्रसाद भट्टराईसँगको उनको टकराव इतिहासमा चर्चित छ; कोइरालाको राजनीतिक दाउपेचका कारण गणेशमान सिंहले आँसु झार्दै पार्टी त्यागेको घटना निकै चर्चित छ। सन् १९९४ मा आफ्नै पार्टीका सांसदहरूको असहयोगको कारण देखाउँदै कोइरालाले संसद विघटन गरे, जसले देशलाई लामो समयसम्म राजनीतिक अस्थिरता र अल्पमतका सरकारहरूको चक्रमा फसायो। उनको राजनीतिक जीवनमा सबैभन्दा ठूलो दाग भने सन् २००१ को 'लाउडा एयर काण्ड' बन्न पुग्यो। बोइङ ७६७ को अनियमित भाडा सम्झौतालाई लिएर अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग (CIAA) ले भ्रष्टाचारको मुद्दा दायर गर्यो, जसको विरोधमा विपक्षी दलहरूले ५७ दिनसम्म संसद अवरुद्ध गरेका थिए।
दरबार हत्याकाण्ड र राजनीतिक रूपान्तरण
सन् २००१ को जेठमा भएको दरबार हत्याकाण्डको समयमा प्रधानमन्त्री रहेका कोइरालाको जीवनको दिशा सोही घटनापछि नाटकीय रूपमा बदलियो। संक्रमणकालमा राज्य संयन्त्रलाई सम्हाल्न सफल भए पनि राजा ज्ञानेन्द्रको उदय प्रजातन्त्रका लागि चुनौतीपूर्ण बन्यो। सन् २००५ मा राजाले सत्ता हातमा लिएर सरकार बर्खास्त गरेपछि, कट्टर कम्युनिष्ट विरोधी मानिने कोइरालाले आफ्नो राजनीतिक धार परिवर्तन गरे। उनले नयाँ दिल्ली पुगेर माओवादी नेता प्रचण्डसँग ऐतिहासिक १२ बुँदे सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। संसदीय दलहरू र माओवादी विद्रोहीहरू बीचको यो रणनीतिक गठबन्धन नै राजतन्त्रको अन्त्यको कारण बन्यो।
गणतन्त्रका सारथी र अन्तिम अध्याय
आफ्नो जीवनको उत्तरार्धमा, अस्वस्थताका कारण अक्सिजनको सहारा लिइरहँदा पनि कोइरालाले २०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलनको नेतृत्व गरे, जसले राजालाई घुँडा टेक्न बाध्य बनायो। अन्तरिम राष्ट्रप्रमुखको हैसियतले उनले सन् २००८ मा पहिलो संविधानसभा बैठकको अध्यक्षता गरे, जहाँबाट नेपाल विधिवत रूपमा गणतन्त्र घोषित भयो। जीवनभर भ्रष्टाचारका आरोपहरू खेपेका कोइरालाले दशक लामो गृहयुद्ध अन्त्य गर्न र शान्ति प्रक्रियालाई निष्कर्षमा पुर्याउन खेलेको भूमिकाका कारण समर्थकहरूबाट 'महामानव' को उपाधि पाए। यद्यपि, सन् १९६७ मा एक आगलागी दुर्घटनामा पत्नी सुष्माको मृत्युपछि एकल पिता बनेका कोइरालाले आफ्नी छोरी सुजाता कोइरालालाई उच्च ओहदामा पुर्याएको विषयलाई धेरैले लोकतन्त्रमा नातावाद हावी गराएको रूपमा आलोचना गरे।
वि.सं. २०६६ चैत ७ (सन् २०१० मार्च २०) मा निधन भएका गिरिजाप्रसाद कोइरालाले यस्तो नेपाल छोडेर गए, जुन उनकै निर्णयहरूले आधारभूत रूपमा पुनर्गठित भएको थियो; उनको विरासतलाई देशलाई विखण्डनबाट जोगाउने 'अभिभावक' र राजनीतिमा विकृति भित्र्याउने 'विवादास्पद पात्र' को मिश्रित रूपमा सधैं स्मरण गरिनेछ।
यस विज्ञापनमा इच्छुक हुनुहुन्छ?
के तपाईं लिंकमा जारी राख्न चाहनुहुन्छ वा थप विवरणको लागि आफ्नो जानकारी प्रदान गर्न चाहनुहुन्छ?
कृपया तपाईंको विवरण दिनुहोस्
अगाडि बढ्न विवरण भर्नुहोस्
प्रतिक्रिया
0 टिप्पणीsकृपया लगइन गर्नुहोस् तपाईंको प्रतिक्रिया दिन।