नेपालको जलविद्युत क्षेत्रमा चीनको लगानी अझ विस्तार हुने संकेत देखिएको छ। चिनियाँ पक्षले नेपालका जलस्रोतको व्यावसायिक उपयोगमार्फत क्षेत्रीय ऊर्जा बजारमा प्रवेश गर्ने रणनीतिमा चासो देखाएको नेपाली अधिकारीले बताएका छन्।
हङकङमा आयोजित एशियन फाइनान्सियल फोरमको साइडलाइनमा बोल्दै नेपालका महावाणिज्यदूत बिन्देश्वर प्रसाद लेखखले चीनले केही परियोजना प्रस्ताव गरिसकेको र निकट भविष्यमै थप प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी आउने सम्भावना रहेको जानकारी दिए।
उनका अनुसार जलविद्युत क्षेत्रमा चीनको आकर्षणको मुख्य कारण भारत जस्तो ठूलो ऊर्जा बजारमा नेपाली विद्युत् निर्यात गर्न सकिने सम्भावना हो। नेपालले हाल भारत र बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गरिरहेको छ भने पछिल्ला वर्षहरूमा भारतको डे-अहेड बजारमा प्रवेश पनि पाएको छ।
चिनियाँ कम्पनीहरू नेपालका कुल जलविद्युत परियोजनामध्ये एक चौथाइभन्दा बढीमा संलग्न छन्। ५४६ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो तामाकोशी आयोजना तथा मनाङ मस्र्याङ्दी जलविद्युत परियोजनामा चीनको उल्लेखनीय भूमिका रहँदै आएको छ।
यद्यपि अध्ययनहरूका अनुसार नेपालले सम्भाव्य जलविद्युत क्षमताको करिब १० प्रतिशत मात्र उपयोग गर्न सकेको छ। लगानी अभाव, पूर्वाधार कमजोरी र नीति जटिलताले विस्तारमा अवरोध सिर्जना गरेको निष्कर्ष निकालिएको छ।
भारतको बढ्दो ऊर्जा मागले नेपालका लागि अवसर सिर्जना गरे पनि परियोजना विकाससँगै विस्थापन, जलअधिकार विवाद र आन्तरिक विद्युत् आपूर्ति चिन्ता जस्ता जोखिम पनि देखिएका छन्। चीन र भारतबीचको कूटनीतिक सन्तुलन कायम राख्नु नेपालका लागि अर्को चुनौती बनेको छ।
ऊर्जासँगै चिनियाँ लगानी पर्यटन क्षेत्रमा पनि विस्तार हुने अपेक्षा गरिएको छ। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा १५ लाख पर्यटक नेपाल भित्रिएका छन्।
नेपालका लागि जलविद्युत अब आर्थिक सम्भावना मात्र होइन, रणनीतिक परीक्षण पनि बनेको छ।
