किन २०२५ मा पनि चिनियाँ शरण आवेदन उच्च रह्यो?

२०२५ मा चिनियाँ नागरिकको शरणार्थी आवेदन ऐतिहासिक उच्च स्तरमै

सन् २०२५ मा विदेशमा शरण माग्ने चिनियाँ नागरिकहरूको संख्या फेरि एकपटक ऐतिहासिक उच्च स्तर नजिक पुगेको छ। यसले पछिल्लो एक दशकदेखि निरन्तर तीव्र हुँदै गएको प्रवृत्तिलाई अझ स्पष्ट बनाएको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघीय शरणार्थी उच्चायुक्त (UNHCR) ले संकलन गरेको प्रारम्भिक तथ्यांकअनुसार, गत वर्ष विश्वभर करिब १ लाख ७८ हजार ७२५ चिनियाँ नागरिकले शरणका लागि आवेदन दिएका छन्।

यो संख्या सन् २०२४ मा देखिएको रेकर्ड स्तरभन्दा केही कम भए पनि अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमध्ये एक हो। UNHCR ले वार्षिक तथ्यांकको अन्तिम प्रमाणीकरण पूरा गरेपछि यो संख्या अझै बढ्न सक्ने बताइएको छ।

यति उच्च संख्यामा शरण आवेदन कायम रहनु अघिल्ला दशकहरूसँग तुलना गर्दा उल्लेखनीय परिवर्तन हो। विगतमा चीनबाट आउने शरणार्थी आवेदनहरू तुलनात्मक रूपमा सीमित र छिटफुट मात्र हुने गर्थे।

तर अहिले देखिँदै आएको अवस्था कुनै एकल संकटसँग जोडिएको अस्थायी उछाल होइन। बरु, बेइजिङ सरकारले देश छाड्ने नागरिकमाथि कडा नियन्त्रण लगाइरहेकै अवस्थामा पनि विदेश पलायनको दीर्घकालीन र निरन्तर ढाँचा बनेको देखिन्छ।

सि जिनपिङको कार्यकालमा दशकौँ लामो वृद्धि

मानवअधिकार संस्था सेफगार्ड डिफेन्डर्स ले सन् २०१२ मा सि जिनपिङ सत्तामा आउनुअघि र पछिका तथ्यांकबीच स्पष्ट अन्तर रहेको औंल्याएको छ।

पूर्व राष्ट्रपति हु जिन्ताओको करिब एक दशक लामो कार्यकालमा विश्वभर चिनियाँ नागरिकबाट वार्षिक रूपमा आउने शरण आवेदन सामान्यतया ७ हजारदेखि २१ हजार को दायरामा सीमित हुन्थे।

तर सि जिनपिङ सत्तामा आएयता अहिलेसम्म कुल चिनियाँ शरणार्थीको संख्या करिब १३ लाख ३० हजार पुगेको सेफगार्ड डिफेन्डर्सको अनुमान छ।

यो तीव्र वृद्धि राज्यको निगरानी प्रणाली विस्तार, वैचारिक नियन्त्रण कडाइ, र राजनीतिक वा सामाजिक असहमतिको परिभाषा झनै फराकिलो बनाइँदै गएको कालखण्डसँगै भएको देखिन्छ।

यसले चिनियाँ नागरिकलाई विदेशमा शरण खोज्न बाध्य बनाउने दबाब समयसँगै घटेको होइन, बरु झनै गहिरिँदै गएको संकेत गर्छ।

मुख्य गन्तव्य अमेरिका

UNHCR को तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ मा पनि चिनियाँ शरणार्थीहरूको मुख्य गन्तव्य संयुक्त राज्य अमेरिका नै रह्यो।

गत वर्ष मात्रै करिब १ लाख ४७ हजार ९०९ चिनियाँ नागरिकले अमेरिकामा शरण आवेदन दिएका छन्, जुन अन्य कुनै पनि देशमा दर्ता भएका संख्याभन्दा अत्यन्तै बढी हो।

यो तथ्यले अमेरिकी शरण प्रणाली र चिनियाँ राज्य प्रभावबाट दूरीको धारणा दुवैलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। साथै, विश्वव्यापी देखिए पनि व्यवहारमा असमान रूपमा केन्द्रित यो प्रवृत्तिले एकै देशमाथि कति ठूलो दबाब सिर्जना गरिरहेको छ भन्ने पनि देखाउँछ।

क्यानडा र युरोपमा पनि वृद्धि

अमेरिकाबाहेक अन्य देशहरूमा पनि चिनियाँ शरण आवेदनको संख्या बढेको देखिएको छ। क्यानडामा सन् २०२५ मा ६ हजार ४३५ आवेदन दर्ता भए, जुन कोभिड–१९ महामारीअघि देखिएको स्तरको दोब्बरभन्दा बढी हो।

इटाली पनि महत्त्वपूर्ण गन्तव्यका रूपमा उभिएको छ, जहाँ ३ हजार ८५७ चिनियाँ नागरिकले शरण आवेदन दिएका छन्। यो संख्या महामारीअघिको अवधिसँग तुलना गर्दा उल्लेखनीय रूपमा बढी हो।

यसले चिनियाँ शरणार्थी आवेदनको भौगोलिक फैलावट विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ। यद्यपि संख्यात्मक रूपमा अमेरिका भन्दा कम भए पनि, क्यानडा र इटालीजस्ता देशहरूमा देखिएको वृद्धिले पलायनका आधारभूत कारणहरू क्षेत्रीय वा नीतिगत फरकले रोक्न नसकेको संकेत गर्छ।

अस्ट्रेलिया र महामारीपछिको परिवर्तन

अस्ट्रेलिया पनि चिनियाँ शरणार्थीका प्रमुख गन्तव्यमध्ये एकमै रह्यो, तर आवेदन संख्या पछिल्ला वर्षको उच्च बिन्दुभन्दा घटेको छ।

UNHCR का अनुसार सन् २०२५ मा १० हजार ४३६ चिनियाँ नागरिकले अस्ट्रेलियामा शरण मागेका छन्, जुन अघिल्ला दुई वर्षको तुलनामा कम हो।

तर यो गिरावटलाई समग्र प्रवृत्तिको उल्टो संकेतका रूपमा लिनु उचित हुँदैन। बरु, यो आप्रवासन मार्ग परिवर्तन, सीमा तथा भिसा नीतिमा फेरबदल, र महामारीपछिका समायोजनहरूले शरणार्थी प्रवाह पुनःवितरण गरेको परिणाम हो।

विश्वभर फैलिएका आवेदन

UNHCR को तथ्यांकअनुसार सन् २०२५ मा चिनियाँ शरण आवेदनहरू विश्वका दर्जनौँ देशमा फैलिएका छन्। एशिया, अफ्रिका र पूर्वी युरोपका धेरै मुलुकमा भने एकल अंकमै आवेदन दर्ता भएका छन्।

यसले आवेदनहरूको असमान वितरण देखाए पनि, विश्वव्यापी फैलावटले यो प्रवृत्ति कति व्यापक र लचिलो छ भन्ने पुष्टि गर्छ।

यसले चिनियाँ शरणार्थी संकटलाई कुनै एक देश–विशेष कारणले मात्र उत्पन्न भएको भनेर व्याख्या गर्न कठिन बनाउँछ। बरु, जहाँ सम्भव मार्ग उपलब्ध हुन्छ, त्यहाँ शरण खोज्ने बाध्यता सिर्जना गर्ने आन्तरिक दबाब चीनभित्रै रहेको देखिन्छ।

मानवअधिकार र बाहिरिने नियन्त्रण

सेफगार्ड डिफेन्डर्स लगायतका मानवअधिकार संस्थाहरूले चीनबाट बढ्दो शरण आवेदनलाई मानवअधिकार अवस्थाको बिग्रँदो स्थितिसँग जोड्दै आएका छन्।

अभिव्यक्ति, धर्म र सङ्गठन स्वतन्त्रतामा प्रतिबन्ध, व्यापक निगरानी, र असहमति व्यक्त गर्नेहरूविरुद्ध कडा कारबाही प्रमुख कारणका रूपमा उल्लेख गरिन्छ।

विशेषगरी, चीनले संवेदनशील मानिएका नागरिकमाथि पासपोर्ट, यात्रा स्वीकृति र प्रशासनिक अवरोधमार्फत विदेश यात्रा नियन्त्रण गर्दै आएको अवस्थामा पनि शरण आवेदन निरन्तर बढ्नु उल्लेखनीय छ।

यसले जोखिम र लागत बढे पनि देश छाड्ने आधारभूत कारणहरू अझै कायम रहेको देखाउँछ।

अस्थायी होइन, संरचनागत प्रवृत्ति

सन् २०२५ मा देखिएको झन्डै रेकर्ड स्तरको तथ्यांकले चिनियाँ शरण आवेदन कुनै अस्थायी अपवाद नभई संरचनागत प्रवृत्ति भएको पुष्टि गर्छ।

कोभिड–१९ महामारीयता यी संख्या उच्च स्तरमै छन् र प्रारम्भिक तथ्यांकले सन् २०१२ अघिको अवस्थामा फर्कने कुनै संकेत देखाएको छैन।

UNHCR ले सन् २०२५ को अन्तिम तथ्यांक यसै वर्ष सार्वजनिक गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। अन्तिम संख्या सन् २०२४ को रेकर्ड पार गरोस् वा अलि कम रहोस्, समग्र प्रवृत्ति भने बदलिने सम्भावना कम देखिन्छ।

यसले सन् २०२५ लाई चिनियाँ शरणार्थी आवेदनको इतिहासमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण वर्षहरूमध्ये एक बनाएको छ।

तथ्यांकले के देखाउँछ

चिनियाँ शरण आवेदनको आकार र निरन्तरताले जनआवागमन नियन्त्रण गर्ने राज्य प्रयास र देश छाड्न चाहने नागरिकको वास्तविक अनुभवबीचको दूरी बढ्दै गएको देखाउँछ।

यी तथ्यांकहरू केवल आर्थिक वा आप्रवासन प्राथमिकताको प्रतिबिम्ब मात्र होइनन्। बरु, झनै कडाइँपूर्ण आन्तरिक अवस्थाबीच दशकौँसम्म चल्दै आएको पलायनको दस्तावेज हुन्।

UNHCR ले अन्तिम तथ्यांक सार्वजनिक गर्ने तयारी गरिरहँदा, सन् २०२५ का झन्डै रेकर्ड स्तरका संख्या चीनभित्र गहिरो र दीर्घकालीन दबाबको मात्रात्मक प्रमाणका रूपमा उभिएका छन्।

एक दशकभन्दा बढी समयदेखि चिनियाँ नागरिकले विदेशमा शरण खोज्ने संख्या ऐतिहासिक रूपमा उच्च रहनु, केवल तथ्यांक संशोधनले मेट्न नसकिने यथार्थ हो।