काँग्रेसी दुविधा: नेपाली काँग्रेसभित्रको आन्तरिक विवाद र फुटको जोखिम

नेपाली काँग्रेस पार्टी फुट्ने छैन, फुट्नु हुँदैन र फुट्न सक्दैन। यो एउटा आदर्श हो – एक आकांक्षात्मक लक्ष्य जुन हरेक काँग्रेसीले हासिल गर्ने प्रयास गर्दछ। तर यथार्थ फरक छ। पार्टी विभाजनको सङ्घारमा छ। यो दुई गुटमा विभाजित छ। एक, देउवा गुट वा पुराना नेताहरू र दुई, गगन थापाको नेतृत्वमा रहेको युवा समूह। दुवै पक्ष पार्टी विभाजनको जस-अपजस लिने जोखिम उठाउन चाहँदैनन्। त्यसैले, काँग्रेस कहिल्यै फुट्दैन वा एकजुट हुनेछ भनी तर्क गर्ने प्रयास गर्छन्।

यदि काँग्रेसको इतिहास खोतल्ने हो भने, यो फुटेको छ, एकजुट भएको छ र फुटेका समूहहरूमा विभाजित भएको छ, र धेरै नेताहरू पार्टीबाट अलग भएका छन्। एक प्रकारले, पार्टीले देशमा आएको राजनीतिक उतारचढावको सामना गरेको छ। तर, एउटा ठूलो तथ्य ध्यान दिनुपर्ने छ: नेपालको पुरानो पार्टी भएकाले राजनीतिक स्थिरता र अस्थिरता सधैं काँग्रेसको एकता वा फूटसँग नजिकबाट जोडिएको छ। त्यसैले, जेन-जी विद्रोहपछिको वर्तमान शून्य राजनीतिक अवस्थालाई काँग्रेसभित्र के हुन्छ भनी नहेरी समाधान गर्न सकिँदैन। काँग्रेसभित्र कुरा मिलेपछि राजनीतिक अन्यौल अन्त्य हुनेछ।

हालका लागि, विशेष महाधिवेशनको वैधानिकतासँग सम्बन्धित सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन मुद्दाले दुवै गुटलाई बाँधेर राखेको जस्तो देखिन्छ। त्यो महाधिवेशन देउवा र उनको समूहलाई विस्थापित गर्न गगन थापाले गरेको एक प्रकारको साहसिक कार्य, बिना रक्तपातको कूप (coup) थियो। म यसलाई काँग्रेसभित्रको जेन-जी विद्रोहका रूपमा लिन्छु। यदि तपाईं जेन-जीलाई राम्रो मान्नुहुन्छ भने काँग्रेसभित्र भइरहेको कुरा राम्रो हो; यदि तपाईं फरक सोच्नुहुन्छ भने, गगन थापा गौन थापा (Gone Thapa) मा परिणत हुनेछन्।

दबाब नीतिको रूपमा, गगन थापा समूहले १५ औं महाधिवेशन आयोजना गर्ने कार्यतालिका सार्वजनिक गरेको छ भने देउवा गुट सो महाधिवेशन रोक्न अदालत गएको छ। आगामी १५ औं महाधिवेशन देउवाकै नेतृत्वमा मात्र हुन सक्ने दाबी पनि उसले प्रस्ट पारेको छ। अदालतले फैसला सुनाउनुअघि नै काँग्रेसको एकता टुङ्गोमा पुग्नुपर्छ भन्ने काँग्रेसी पण्डितहरूको कमी छैन; अन्यले भने परिणाम जस्तोसुकै आए पनि अदालतको फैसला मान्नुपर्ने बताएका छन्। यहाँ दुईवटा सम्भावना हुनसक्छन्। एक, अदालतले विशेष महाधिवेशन अर्थात् गगन थापाको कूपलाई रद्द गर्न सक्छ र काँग्रेसभित्र देउवाको वैधानिक अधिकार पुनर्स्थापित गर्न सक्छ। दुई, फैसला गगन थापाको पक्षमा हुन सक्छ। नेपालको अदालत चलिरहेको मनसुनी मौसम जत्तिकै अप्रत्याशित छ। सुरक्षित रहनका लागि यसले फैसला सुनाउन ढिलाइ गर्न सक्छ वा फैसला कालो वा सेतो दिनुको सट्टा धमिलो (ग्रे) रहन रोज्न सक्छ, उदाहरणका लागि, यो विषय शुद्ध रूपमा पार्टीको आन्तरिक मामिला हो, त्यसैले अदालतको क्षेत्राधिकार बाहिरको विषय हो। कुरा सकियो।

गगन थापा समूहभित्रका पण्डितहरू पनि छन्, जसले विशेष महाधिवेशन आयोजनाको वैधानिकतालाई अदालतले पुनरावलोकन गर्न नसक्ने तर्क गर्छन्, किनभने त्यो विगतको आम निर्वाचन रद्द गरेसरह हुनेछ। यो दबाव दिने रणनीतिभन्दा बढी केही होइन।

जेन-जी पछि काँग्रेसभित्र भइरहेका घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियाल्ने हो भने, देउवाले "विशेष महाधिवेशन गर्दा पार्टी दुई भागमा फुट्छ" भनी स्पष्ट भविष्यवाणी गरेका थिए। उनी विशेष महाधिवेशनको विपक्षमा थिए। उनले गरेको भविष्यवाणी सारमा सही सावित भएको छ। हाल काँग्रेस १४ औं महाधिवेशन (विगत), विशेष महाधिवेशन (वर्तमान अवस्था) र आगामी १५ औं महाधिवेशन (अज्ञात भविष्य) को उल्झनमा जेलिएको छ। पार्टीको आन्तरिक विवाद समाधान गर्न काँग्रेसले १५ औं महाधिवेशन गर्नुपर्छ भन्नेमा पूर्ण सहमति छ। देउवा गुट आफ्नै नेतृत्वमा महाधिवेशन गर्न चाहन्छ भने गगन थापा गुट आफ्नै नेतृत्वमा महाधिवेशन गर्नु वैध मान्छ। अब, तेस्रो तटस्थ पक्षको नेतृत्वमा महाधिवेशन गर्न दिइने विकल्प अघि सारिएको छ। देउवाले यो विकल्पमा सहमति जनाएको सञ्चारमाध्यममा आएको छ। अब बल गगन थापा अर्थात नेपाली काँग्रेसको जेन-जीको कोर्टमा देखिन्छ।