भारतमा चुलिँदै गएको सामाजिक तथा राजनीतिक ध्रुवीकरणले राष्ट्रिय एकताको मर्ममाथि गम्भीर चुनौती थपेको विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन्। अखिल भारतीय किसान महासंघ (आईफा) का राष्ट्रिय संयोजक तथा ग्रामीण अर्थतन्त्र विज्ञ डा. राजाराम त्रिपाठीद्वारा जारी विश्लेषणात्मक आलेख अनुसार, भाषिक, क्षेत्रीय, जातीय र धार्मिक आधारमा भइरहेको राजनीतिक विभाजनले मुलुकको आन्तरिक सौहार्दतालाई कमजोर बनाउँदै लगेको छ।
स्वतन्त्रतापछि ५६२ भन्दा बढी संस्थागत रियासतहरूलाई एकीकृत गरी अखण्ड भारतको आधारशिला खडा गर्ने सरदार वल्लभभाइ पटेलको योगदान स्मरण गर्दै डा. त्रिपाठीले विशाल प्रतिमा स्थापना र वार्षिक माल्यार्पणले मात्र राष्ट्रिय एकता कायम हुन नसक्ने स्पष्ट पार्नुभएको छ। नागरिकहरूबीचको परस्पर विश्वास, सामाजिक न्याय र संवैधानिक समानताको मर्मलाई व्यवहारमा उतारेर मात्र पटेलप्रतिको सच्चा श्रद्धाञ्जली हुने उहाँको भनाइ छ।
ऐतिहासिक तथ्यहरूलाई उद्धृत गर्दै आलेखमा सन् १८५७ को क्रान्तिमा कायम भएको साम्प्रदायिक एकतालाई भत्काउन बेलायती उपनिवेशवादी शक्तिले सन् १९०९ को मोर्ले-मिन्टो सुधार मार्फत फुटाउ र राज गर नीति संस्थागत गरेको स्मरण गराइएको छ। सन् १९४७ मा माउन्टबेटन योजना र भारतीय स्वतन्त्रता अधिनियम मार्फत भएको देश विभाजनको पीडा पछि पनि विभाजनकारी मानसिकता राजनीतिक फाइदाका लागि अझै जीवित राखिएको विश्लेषण गरिएको छ।
यसैगरी, सन् १९९६ को पेसा (PESA) कानून, सन् १९८९ को अनुसूचित जाति-जनजाति अत्याचार निवारण ऐन तथा आदिवासी भूमि संरक्षण सम्बन्धी प्रावधानहरूको फितलो कार्यान्वयनले लक्षित वर्गलाई आर्थिक लाभ दिलाउनुको साटो उल्टै सामाजिक अविश्वास र मध्यस्थकर्ताको शोषण बढाएको आलेखमा उल्लेख छ। छत्तीसगढ जस्ता राज्यहरूमा भइरहेको स्थानीय र बाहिरी बीचको विवादले संविधानको अनुच्छेद १९(१) द्वारा प्रदत्त सर्वसाधारणको निर्बाध आवतजावत र बसोबासको अधिकारमाथि प्रहार गरेको भन्दै प्रत्येक प्रदेश एक-अर्काको परिपूरक भएको औंल्याइएको छ।
सेना, हुलाक, रेल सेवा र अखिल भारतीय सेवाहरूले देशलाई जोड्ने वास्तविक शक्तिको काम गरिरहेको उल्लेख गर्दै डा. त्रिपाठीले राजनीतिज्ञहरूको कामकारबाही र सार्वजनिक खर्चमाथि जनताले कडा निगरानी राख्नुपर्नेमा जोड दिनुभएको छ। बाह्य आक्रमणको समयमा मात्र नभई दैनिक जीवनमा न्याय, त्याग र उत्तरदायित्व प्रदर्शन गरेर मात्र मुलुकको सार्वभौमिकता र सुदृढ एकता सम्भव हुने निष्कर्ष निकालिएको छ।
