तिब्बतमा लागू गरिएका दीर्घकालीन नीतिहरूले सांस्कृतिक पहिचान र धार्मिक अभ्यासमा पारिरहेको प्रभावबारे पछिल्ला घटनाक्रमले नयाँ चिन्ता उत्पन्न गरेका छन्। सन् १९५० मा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले नियन्त्रण लिएपछि तिब्बती समाजमा संरचनागत र सांस्कृतिक परिवर्तन निरन्तर देखिएको विश्लेषकहरूले उल्लेख गरेका छन्।
इतिहासकार तथा तिब्बती स्रोतहरूका अनुसार हजारौँ मठहरूको विनाश, भिक्षुहरूमाथि दबाब र परम्परागत संस्थाहरूको कमजोर बनाइँदै जानु दीर्घकालीन प्रक्रियाको हिस्सा बनेको छ। समयसँगै धार्मिक अभ्यास, भाषा प्रयोग र सामाजिक जीवनमाथि कडा निगरानी लागू गरिएको छ, जसलाई धेरैले समायोजनमुखी नीति रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
हालैको एक घटनाले यी बहसलाई थप तीव्र बनाएको छ। चिनियाँ सन्देश प्लेटफर्म वीच्याटमा फैलिएको एक भिडियोअनुसार खाम क्षेत्रको एक मठमा १८ वर्षमुनिका बालबालिकालाई प्रवेशमा रोक लगाइएको देखिएको छ। जाडो बिदाको समयमा परिवारसँग मठ जाने परम्परा रहे पनि अभिभावकसँगै आएका बालबालिकालाई समेत प्रवेश नदिएको रिपोर्टहरूले जनाएका छन्।
तिब्बती विषयका अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यस्ता कदमहरूले युवा पुस्ताको दैनिक जीवनबाट सांस्कृतिक र आध्यात्मिक अभ्यास क्रमशः हटाउने उद्देश्य संकेत गर्छन्। बालबालिकाका लागि अनिवार्य आवासीय विद्यालय व्यवस्था र मठमा तिब्बती भाषाको प्रयोगमा सीमितता जस्ता नीतिहरूले उनीहरूको पहिचान निर्माण प्रक्रियामा प्रभाव पार्ने बताइन्छ।
शिक्षा प्रणाली पनि यस सन्दर्भमा महत्त्वपूर्ण देखिएको छ। तिब्बती बालबालिकालाई सेवा दिने विद्यालयहरू क्रमशः युनाइटेड फ्रन्ट वर्क डिपार्टमेन्टको निगरानीमा सञ्चालन भइरहेको बताइएको छ, जसले जातीय तथा धार्मिक समूह व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी पाएको छ। यसले सांस्कृतिक संरक्षणभन्दा राजनीतिक निष्ठा र वैचारिक अनुरूपतालाई प्राथमिकता दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
त्यसैगरी, विभिन्न तिब्बती क्षेत्रमा धार्मिक संरचनाहरू हटाइने क्रम जारी रहेको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ। मठ, बुद्ध मूर्ति र स्तूपहरू प्रशासनिक कारण वा विकास योजनाका नाममा भत्काइएको बताइएको छ। यसले केवल भौतिक संरचना मात्र होइन, सामुदायिक स्मृति र सामाजिक एकतामाथि पनि असर पार्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
सूचना प्रवाहमा कडाइ अर्को महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ। क्षेत्रभित्र र बाहिर सञ्चारमा निगरानी बढाइएको छ, र बाहिरी दुनियाँमा जानकारी पुर्याउने प्रयास गर्ने व्यक्तिहरूलाई कानुनी कारबाहीको जोखिम रहेको बताइएको छ।
यी सबै नीतिहरूलाई समग्रमा हेर्दा तिब्बतलाई केन्द्रीयकृत राष्ट्रिय संरचनामा समाहित गर्ने प्रयाससँगै सांस्कृतिक भिन्नतालाई कमजोर पार्ने रणनीति रूपमा व्याख्या गरिएको छ। यद्यपि चिनियाँ पक्षले यसलाई शासन र विकाससँग जोडेर प्रस्तुत गर्दै आएको छ।
यी दबाबबीच पनि तिब्बती समुदायले आफ्नो भाषा, धर्म र परम्परालाई जोगाइराख्ने प्रयास जारी राखेका छन्। आगामी दिनमा यस विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान र बहस निरन्तर रहने संकेत देखिएको छ।