सत्तामा कसरी पुग्छन् नेता? नेतृत्व छनोटबारे विश्वव्यापी बहस चर्किँदै

राजनीतिक नेतृत्व असफल हुनुको कारण केवल नीतिगत निर्णय नभई नेताहरू सत्तामा कसरी पुग्छन् भन्ने प्रश्नतर्फ अन्तर्राष्ट्रिय बहस केन्द्रित हुन थालेको छ। राजनीतिक वैज्ञानिक ब्रायन क्लासका अनुसार सत्ता खोज्ने, सत्ता प्राप्त गर्ने र सत्ताले व्यक्तिको व्यवहार परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया लोकतन्त्रको मूल मूल्यसँग जोडिएको विषय हो।

विज्ञहरूले यसका बहुआयामिक कारणहरू औंल्याएका छन्। केहीका अनुसार सत्ता आफैंमा भ्रष्ट बनाउने तत्व हो भने अरूले सत्ता खोज्न आकर्षित हुने व्यक्तित्व नै समस्या भएको तर्क गर्छन्। अर्को धारणा समाज स्वयं जिम्मेवार भएको बताउँछ, जहाँ लोकप्रियता वा आक्रामकता क्षमताभन्दा माथि राखिन्छ। त्यस्तै, कमजोर संस्थागत संरचनाले अनैतिक व्यवहारलाई पुरस्कृत गर्ने चेतावनी पनि दिइएको छ।

मनोवैज्ञानिक अध्ययनहरूले सत्ता प्राप्तिपछि व्यक्तिको व्यवहारमा परिवर्तन आउने देखाएका छन्। क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डाकर केल्टनरले ‘सत्ताको विरोधाभास’ उल्लेख गर्दै सहानुभूति र सहकार्यजस्ता गुण सत्ता सुदृढ भएपछि कमजोर हुँदै जाने बताउनुभएको छ।

न्यूरोलोजिस्ट डेभिड ओवेनले वर्णन गरेको ‘ह्युब्रिस सिन्ड्रोम’ पनि यही सन्दर्भमा चर्चामा छ, जसमा सत्ता लामो समयसम्म प्रयोग गर्दा अहंकार र कठोर सोच विकसित हुने देखिन्छ। सत्ता छाडेपछि यस्तो अवस्था प्रायः घट्ने तथ्यले समस्या व्यक्तिभन्दा संरचनासँग जोडिएको संकेत गर्छ।

ब्रायन क्लासले समाधानका रूपमा नेतृत्व छनोट प्रणाली सुधार, नागरिक निगरानी संयन्त्र, पदावधि सीमितता र निर्णय प्रक्रियाको नियमित मूल्याङ्कन आवश्यक रहेको बताएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार लोकतन्त्रको बल संस्थाभन्दा पनि नागरिकले सत्ता कसको हातमा र कस्तो सर्तमा दिइएको छ भन्ने प्रश्न उठाउने क्षमतामा निर्भर हुन्छ।

स्रोत: globalanticorruptionblog.com