किन अङ्ग्रेजी एक "पागल" भाषा हो? रिचर्ड लेडररका भाषिक विरोधाभासहरू

लेखक तथा शिक्षाविद् रिचर्ड लेडररका अनुसार अङ्ग्रेजी भाषा—इतिहासमै सबैभन्दा बढी बोलिने र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारको मुख्य माध्यम भए तापनि—आफ्नो आन्तरिक अन्तर्विरोध र अतार्किक संरचनाका कारण मौलिक रूपमै "पागलपनयुक्त" (Crazy) छ। करिब तीन दशकसम्म अङ्ग्रेजी अध्यापन गरेपछि यस भाषाका "आश्चर्य र विचित्रताहरू" अन्वेषणमा समर्पित भएका लेडररले सुरुमा सन् १९८१ मा 'वर्ड वेज' (Word Ways) जर्नलमा प्रकाशित आफ्नो निबन्ध "English Is a Crazy Language" मार्फत यी अन्तर्दृष्टिहरू साझा गरेका थिए। पछि यसै कार्यलाई विस्तार गरी सन् १९८९ मा उनको बहुचर्चित पुस्तक 'क्रेजी इङ्लिस' (Crazy English) प्रकाशित भयो। उनले अङ्ग्रेजी भाषा सामान्य चेतलाई चुनौती दिने विरोधाभासहरूले भरिएको तर्क गर्छन्। करिब २० लाख शब्दहरूका साथ विश्वकै सबैभन्दा ठूलो शब्दभण्डार भएको भाषा भए तापनि यसको प्रयोगमा "पाककलासम्बन्धी उन्माद" र "अविश्वसनीय" नामकरण पद्धति रहेको उनले उल्लेख गरेका छन्।

लेडररले अङ्ग्रेजी नामकरणको निरर्थकतालाई औंल्याउँदै धेरै वस्तुहरूको नाम ती वस्तुमा नभएका तत्वहरूको आधारमा राखिएको बताएका छन्। न्यु ह्याम्पशायरको कन्कर्डस्थित सेन्ट पाल्स स्कुलमा अध्यापन गर्ने क्रममा उनले "बटरमिल्क (Buttermilk) मा मख्खन (Butter) नहुने, एगप्लान्ट (Eggplant) मा फुल (Egg) नहुने, ग्रेपफ्रुट (Grapefruit) मा अंगुर (Grape) नहुने र पाइनएपल (Pineapple) मा न पाइन (सल्लो) न त स्याउ (Apple) नै हुने" तथ्य अवलोकन गरे। अतार्किक नामकरणको यो श्रृंखला तयारी खानाहरूमा पनि देखिन्छ; जस्तै "फ्रेन्च फ्राइज" (French fries) को उत्पत्ति फ्रान्समा भएको होइन र "इङ्लिस मफिन" (English muffins) अङ्ग्रेजी आविष्कार होइन। लेखकका अनुसार यस्ता विसंगतिहरूले भाषाको शाब्दिक अर्थ खोज्नेहरूका लागि अङ्ग्रेजीलाई एउटा "भ्रमको स्रोत" बनाउँछ।

प्राणी जगतले लेडररको तर्कलाई थप पुष्टि गर्दछ, जहाँ उनले तथ्यगत रूपमा भ्रमित पार्ने अनेकौं जीवहरूको पहिचान गरेका छन्। उनले उल्लेख गरे अनुसार "पान्डा बियर्स (Panda bears) र कोआला बियर्स (Koala bears) वास्तवमा भालु (Bears) होइनन्" बल्कि ती मार्सुपियल (Marsupials) स्तनधारी हुन्। त्यसैगरी, "गिनी पिग्स" (Guinea pigs) न गिनी देशका हुन् न त ती सुंगुर (Pigs) नै हुन्, बरु ती दक्षिण अमेरिकी मुसा प्रजातिका जीव हुन्। यहाँसम्म कि वनस्पति र जीवजन्तुसँग जोडिएका रङहरू पनि प्रायः गलत हुने गर्छन्; उदाहरणका लागि, उनले "ब्ल्याकवर्ड (Blackbird) पोथी खैरो हुने" र "ब्ल्याकबेरी" (Blackberries) पाकेर कालो हुनुभन्दा अघि "हरियो र त्यसपछि रातो" हुने तथ्य प्रस्तुत गरेका छन्।

लेडररले अङ्ग्रेजी भाषीहरूलाई पिरोल्ने व्याकरण र ध्वन्यात्मक अनियमितताहरूको पनि सूक्ष्म परीक्षण गरेका छन्। उनले बहुवचन र क्रियाको रूप परिवर्तनमा रहेको एकरूपताको अभावमाथि प्रश्न उठाउँदै सोधेका छन्— "यदि टूथ (Tooth) को बहुवचन टीथ (Teeth) हुन्छ भने, बुथ (Booth) को बहुवचन बीथ (Beeth) किन हुँदैन?" उनले उस्तै सुनिने शब्द वा समान उपसर्गहरूका परिणामहरू कसरी पूर्ण रूपमा भिन्न हुन सक्छन् भन्ने कुरालाई व्यङ्ग्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। "यदि प्रो (Pro) र कन (Con) विपरितार्थी हुन् भने, के कंग्रेस (Congress) प्रोग्रेस (Progress) को विपरित हो त?" उनले यो पनि औंल्याएका छन् कि "फ्ल्यामेबल (Flammable) र इन्फ्लामेबल (Inflammable)" जस्ता समान अर्थ भएका शब्दहरूले एउटै गुण व्याख्या गर्न फरक उपसर्ग प्रयोग गर्छन्, जबकि "ओभरलुक (Overlook) र ओभरसी (Oversee)" भने विपरितार्थीका रूपमा रहन्छन्।

यस निबन्धले अङ्ग्रेजी प्रयोग हुने अनौठो वातावरणीय र सामाजिक सन्दर्भहरूलाई पनि समेटेको छ। उनले एउटा यस्तो भाषिक परिदृश्यको वर्णन गरेका छन् जहाँ मानिसहरू "पार्कवे (Parkway) मा सवारी चलाउँछन् (Drive) र ड्राइभवे (Driveway) मा सवारी पार्क (Park) गर्छन्" अथवा "ट्रकद्वारा जहाज (Ship) पठाउँछन् र जहाजद्वारा कार्गो (Cargo) पठाउँछन्।" लेडररले भाषालाई "हामीले फेर्ने श्वास" जस्तै अदृश्य र अपरिहार्य वस्तुका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्, जसलाई यसका "विरोधाभास र अनिश्चितताहरू" नकेलाउँदासम्म स्वाभाविक मानिन्छ। उनले अङ्ग्रेजीको विश्वव्यापी प्रभुत्वलाई जोड दिँदै उल्लेख गरेका छन् कि रुसीहरूले समेत "मित्रता कमाउन र राष्ट्रहरूलाई प्रभावित पार्न" अङ्ग्रेजी भाषाकै रेडियो प्रसारणको प्रयोग गरे। यसले के देखाउँछ भने, यसको आन्तरिक "पागलपन" का बाबजुद अङ्ग्रेजी अन्तर्राष्ट्रिय मनाशायका लागि सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यमका रूपमा स्वीकार गरिएको छ।

यी भाषिक विलक्षणताहरूको निरन्तर अध्ययनले अङ्ग्रेजी भाषा कसरी आफ्नो वर्तमान जटिल र प्रायः विरोधाभासी स्वरूपमा विकसित भयो भन्नेबारे थप गहिरो अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्न सक्छ।